01 Omnis sapientia a Domino Deo est et cum illo fuit semper et
est ante aevum.
02 Arenam maris et pluviae guttas et dies saeculi quis
dinumeravit? Altitudinem caeli et latitudinem terrae et profundum
abyssi quis mensus est?
03 Sapientiam Dei praecedentem omnia quis investigavit?
04 Prior omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiae
ab aevo.
05 Fons sapientiae verbum Dei in excelsis, et ingressus illius
mandata aeterna.
06 Radix sapientiae cui revelata est? Et astutias illius quis
agnovit?
07 Disciplina sapientiae cui revelata est et manifestata? Et
multiplicem peritiam illius quis intellexit?
08 Unus est Altissimus, creator omnipotens et rex potens et
metuendus nimis, sedens super thronum suum et dominans, Deus.
09 Ipse creavit illam in spiritu sancto et vidit et dinumeravit
et mensus est;
10 et effudit illam super omnia opera sua et super omnem carnem
secundum largitatem suam et praebuit illam diligentibus se.
11 Timor Domini gloria et gloriatio et laetitia et corona
exsultationis.
12 Timor Domini delectabit cor et dabit laetitiam et gaudium et
longitudinem dierum.
13 Timenti Dominum bene erit in extremis, et in die defunctionis
suae benedicetur.
Dilectio Dei honorabilis sapientia;
quibus autem apparuerit, dispertit eam in visionem sui ipsius
et in agnitione magnalium suorum.
14 Initium sapientiae timor Domini, et cum fidelibus in vulva
concreata est;
15 cum hominibus veritatis ab aevo fundata est et semini
eorum se credet.
Timor Domini scientiae religiositas;
religiositas custodiet et iustificabit cor, iucunditatem atque
gaudium dabit.
16 Plenitudo sapientiae est timere Deum; et inebriat eos
fructibus suis.
17 Omnem domum illius implebit rebus pretiosis et receptacula
thesauris illius.
18 Corona sapientiae timor Domini, repollens pacem et salutis
fructum:
19 utraque autem sunt dona Dei.
Scientiam et intellectum prudentiae sapientia effundit quasi
pluviam; et gloriam tenentium se exaltat.
20 Radix sapientiae est timere Dominum, et rami illius longaevi.
In thesauris sapientiae intellectus et scientiae religiositas;
exsecratio autem peccatoribus sapientia.
21 Timor Domini expellit peccatum; cum autem adsit, omnem avertit
iram.
22 Nam, qui sine timore est, non poterit iustificari; iracundia
enim animositatis illius subversio illi erit.
23 Usque in tempus sustinebit patiens, et postea erit redditio
iucunditatis.
24 Bonus sensus usque in tempus abscondet verba illius, et labia
multorum enarrabunt sensum illius.
25 In thesauris sapientiae parabola disciplinae;
exsecratio autem peccatori cultura Dei.
26 Fili, concupiscens sapientiam conserva iustitiam, et Deus
praebebit illam tibi.
27 Sapientia enim et disciplina timor Domini, et quod
beneplacitum est illi,
fides et mansuetudo.
28 Ne sis incredibilis timori Domini et ne accesseris ad illum
duplici corde.
29 Ne fueris hypocrita in conspectu hominum et cave a labiis
tuis.
30 Ne extollas teipsum, ne forte cadas et adducas animae tuae
inhonorationem,
et revelet Deus absconsa tua et in medio synagogae elidat te;
quoniam accessisti maligne ad timorem Domini, et cor tuum
plenum est dolo et fallacia.
01 Fili, accedens ad servitutem Dei sta in iustitia et timore et
præpara animam tuam ad tentationem.
02 Dirige cor tuum et sustine, inclina aurem tuam et suscipe
verba intellectus et ne sollicitus sis in tempore calamitatis.
03 Sustine sustentationes Dei, coniungere Deo et ne laxes, ut
sapiens fias in viis tuis.
04 Omne, quod tibi applicitum fuerit, accipe et in dolore sustine
et in humilitate tua patientiam habe,
05 quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero
receptibiles in camino humiliationis.
06 Crede Deo, et recuperabit te, et spera in illum, et diriget
viam tuam; serva timorem illius et in illo veterasce.
07 Metuentes Dominum, sustinete misericordiam eius et non
deflectatis ab illo, ne cadatis.
08 Qui timetis Dominum, credite illi, et non evacuabitur merces
vestra.
09 Qui timetis Dominum, sperate in bona et in oblectationem ævi
et in misericordiam.
Qui timetis Dominum, diligite illum, et illuminabuntur corda
vestra.
10 Respicite, filii, generationes antiquas et videte: quis
speravit in Domino et confusus est?
Aut quis permansit in mandatis eius et derelictus est? Aut
quis invocavit eum, et despexit illum?
11 Quoniam pius et misericors est Dominus et remittet in die
tribulationis peccata et protector est omnibus exquirentibus se in
veritate.
12 Væ duplici corde et labiis scelestis et manibus dissolutis et
peccatori terram ingredienti duabus viis!
13 Væ dissolutis corde, qui non credunt, et ideo non protegentur!
14 Væ vobis, qui perdidistis sustinentiam et qui dereliquistis
vias rectas et divertistis in vias pravas!
Et quid facietis, cum inspicere cœperit Dominus?
15 Qui timent Dominum, non erunt incredibiles verbo illius; et,
qui diligunt illum, conservabunt viam illius.
16 Qui timent Dominum, inquirent quæ beneplacita sunt ei; et, qui
diligunt eum, replebuntur lege ipsius.
17 Qui timent Dominum, præparabunt corda sua et in conspectu
illius sanctificabunt animas suas.
Qui timent Dominum, custodiunt mandata illius et patientiam
habebunt usque ad inspectionem illius
18 dicentes: « Si pænitentiam non egerimus, incidemus in
manus Domini et non in manus hominum;
secundum enim magnitudinem ipsius, sic et misericordia
illius ».
01 Filii sapientiæ ecclesia iustorum, et natio illorum obœdientia
et dilectio.
Indicium patris audite, filii, et sic facite, ut salvi sitis.
02 Deus enim honoravit patrem in filiis et iudicium matris
firmavit in filios.
03 Qui honorat patrem, exorabit pro peccatis et continebit se ab
illis et in oratione dierum exaudietur.
04 Et, sicut qui thesaurizat, ita et qui honorificat matrem suam.
05 Qui honorat patrem suum, iucundabitur in filiis et in die
orationis suæ exaudietur;
06 qui honorat patrem suum, vita vivet longiore, et, qui obœdit
patri, refrigerabit matrem.
07 Qui timet Dominum, honorat parentes et quasi dominis serviet
his, qui se genuerunt.
08 In opere et sermone honora patrem tuum,
ut superveniat tibi benedictio ab eo.
09 Benedictio patris firmat domos filiorum; maledictio autem
matris eradicat fundamenta.
10 Ne glorieris in contumelia patris tui, non est enim tibi
gloria eius confusio;
11 gloria enim hominis ex honore patris sui, et dedecus filii
mater sine honore.
12 Fili, suscipe senectam patris tui et non contristes eum in
vita illius;
13 et, si defecerit sensu, veniam da et ne spernas eum omnibus
diebus vitæ eius.
14 Eleemosyna enim patris non erit in oblivione,
nam pro peccatis ipsa plantabitur
et in iustitia ædificabitur tibi;
15 et in die tribulationis commemorabitur tui, et sicut in sereno glacies solventur tua peccata.
16 Quam malæ famæ est, qui derelinquit patrem; et maledictus a
Deo, qui exasperat matrem.
17 Fili, in mansuetudine opera tua perfice et super hominem
datorem diligeris.
18 Quanto magnus es, humilia te in omnibus et coram Deo invenies
gratiam.
19 Multi sunt excelsi et gloriosi, sed mansuetis revelat
mysteria sua.
20 Quoniam magna potentia Dei solius, et ab humilibus honoratur.
21 Altiora te ne quæsieris et fortiora te ne scrutatus fueris;
sed, quæ præcepit tibi Deus, illa cogita semper et in pluribus
operibus eius ne fueris curiosus.
22 Non est enim tibi necessarium ea, quæ abscondita sunt, videre
oculis tuis.
23 In supervacuis rebus noli scrutari multipliciter;
plurima enim super sensum hominum ostensa sunt tibi.
24 Multos quoque supplantavit suspicio illorum, et species vana
decepit sensus illorum.
25 Sine pupilla deerit lux, sine scientia deerit sapientia.
26 Cor durum male habebit in novissimo; et, qui amat periculum,
in illo peribit.
Cor ingrediens duas vias non habebit successus, et pravus corde in illis scandalizabitur.
27 Cor nequam gravabitur doloribus, et peccator adiciet peccatum
ad peccatum.
28 Plagis superborum non erit sanitas, frutex enim peccati
radicabitur in illis et non intellegetur.
29 Cor sapientis intelleget verba sapientium, et auris audiens
concupiscet sapientiam.
Sapiens cor et intellegibile abstinebit se a peccatis et in
operibus iustitiæ successus habebit.
30 Ignem ardentem exstinguit aqua, sic eleemosyna expiat peccata.
31 Deus prospector est eius, qui reddit gratiam; meminit eius in
posterum, et in tempore casus sui inveniet firmamentum.
01 Fili, eleemosynam pauperis ne defraudes et oculos tuos ne
transvertas a paupere.
02 Animam esurientem ne contristaveris et non exasperes pauperem
in inopia sua.
03 Cor inopis ne afflixeris et non protrahas datum angustianti.
04 Rogationem contribulati ne abicias et non avertas faciem tuam
ab egeno.
05 Ab inope ne avertas oculos tuos propter iram et non des ei
locum tibi retro maledicendi;
06 maledicentis enim tibi in amaritudine animæ, exaudietur
precatio illius: exaudiet autem eum, qui fecit illum.
07 Congregationi affabilem te facito et presbytero humilia animam
tuam et magnato humilia caput tuum.
08 Declina pauperi sine tristitia aurem tuam et redde debitum
tuum et responde illi pacifica in mansuetudine.
09 Libera eum, qui iniuriam patitur, de manu opprimentis eum et
non acide feras in anima tua in iudicando.
10 Esto pupillis misericors ut pater et pro viro matri illorum;
et eris velut filius Altissimi obœdiens, et miserebitur tui magis quam mater.
11 Sapientia filiis suis vitam inspiravit et suscipit inquirentes
se.
12 Qui illam diligit, diligit vitam; et, qui vigilaverint ad
illam, complectentur placorem a Domino.
13 Qui tenuerint illam, gloriam hereditabunt, et, quo introibit,
benedicet Deus.
14 Qui serviunt ei, obsequentes erunt Sancto, et eos, qui
diligunt illam, diligit Deus.
15 Qui audit illam, iudicabit gentes; et, qui intuetur illam,
permanebit confidens.
16 Si crediderit ei, hereditabit illam, et erunt in possessione
generationes illius.
17 Quoniam in simulatione ambulat cum eo et in primis explorat
eum,
timorem et tremorem inducet super illum et probabit illum in
tentatione doctrinæ suæ, donec ipse teneat eam in cogitationibus suis
et credat animæ illius.
18 Et redibit recta ad illum et firmabit illum et lætificabit
illum
et denudabit illi absconsa sua et thesaurizabit super illum
scientiam et intellectum iustitiæ.
19 Si autem oberraverit, derelinquet eum et tradet eum in manus
inimici sui.
20 Fili, observa tempus et devita a malo
et pro anima tua ne confundaris;
21 est enim confusio adducens peccatum, et est confusio adducens
gloriam et gratiam.
22 Ne accipias faciem adversus animam tuam nec adversus animam
tuam mendacium.
Ne reverearis proximum tuum in casu suo
23 nec retineas verbum in tempore suo; non abscondas sapientiam
tuam in decorem.
24 In verbo enim agnoscitur sapientia, et sensus in responsione
linguæ.
25 Non contradicas verbo veritatis ullo modo et de ineruditione
tua confundere.
26 Non confundaris confiteri peccata tua et ne subicias te omni
homini pro peccato.
27 Noli resistere contra faciem potentis nec coneris contra ictum
fluvii.
28 Usque ad mortem agonizare pro iustitia, et Deus expugnabit pro
te inimicos tuos.
29 Noli citatus esse in lingua tua et pavidus et remissus in
operibus tuis.
30 Noli esse sicut leo in domo tua evertens domesticos tuos et
opprimens subiectos tibi.
31 Non sit porrecta manus tua ad accipiendum et ad dandum
collecta.
01 Ne innitaris possessionibus tuis et ne dixeris: « Est
mihi sufficiens vita ».
02 Ne sequaris fortitudinem tuam, ut ambules in concupiscentiis
cordis tui,
03 et ne dixeris: « Quis prævalebit in me? » aut
« Quis me subiciet propter facta mea? ». Deus enim
vindicans vindicabit.
04 Ne dixeris: « Peccavi, et quid mihi accidit
triste? ». Altissimus enim est patiens redditor.
05 De propitiato peccato noli esse sine metu neque adicias
peccatum super peccatum
06 et ne dicas: « Miseratio Domini magna est, multitudinis
peccatorum meorum miserebitur »;
misericordia enim et ira ab illo cito proximant, et super
peccatores requiescit ira illius.
07 Non tardes converti ad Dominum et ne differas de die in diem.
Subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictæ
abripieris.
08 Ne innitaris divitiis iniustis, nihil enim proderunt in die
calamitatis.
09 Non ventiles in omnem ventum et non eas in omnem viam; sic
enim omnis peccator probatur in duplici lingua.
10 Esto firmus in sensu tuo et in veritate sensus tui et
scientia; et prosequatur te verbum pacis et iustitiæ.
11 Esto velox ad audiendum verbum, ut intellegas et cum tarditate
proferas responsum.
12 Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit
manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et
confundaris.
13 Honor et ignominia in sermone; lingua vero homini subversio
est ipsius.
14 Non appelleris susurro, et lingua tua ne calumnieris.
Super furem enim est confusio, et denotatio pessima super
bilinguem, susurratori autem odium et inimicitia et contumelia.
01 Nec pusillum nec multum noceas et noli fieri pro amico
inimicus. Nomen enim malum et improperium et contumeliam hereditabis;
sic omnis peccator invidus et bilinguis.
02 Non te extollas in cogitatione animæ tuæ velut taurus, ne
forte elidatur virtus tua per stultitiam,
03 et folia tua comedat et fructus tuos perdat, et relinquaris
velut lignum aridum in eremo.
04 Anima enim nequam disperdet eum, qui se habet, et in gaudium
inimicis dat illum et deducet in sortem impiorum.
05 Os dulce multiplicat amicos et mitigat inimicos; et lingua
eucharis salutem dicit.
06 Multi pacifici sint tibi, et consiliarius sit tibi unus de
mille.
07 Si possides amicum, in tentatione posside eum et ne facile
credas ei.
08 Est enim amicus secundum opportunitatem suam et non permanebit
in die tribulationis.
09 Et est amicus, qui convertitur ad inimicitiam et rixam
convicii tui denudabit.
10 Est autem amicus socius mensæ et non permanebit in die
necessitatis;
11 in prosperis erit tibi quasi coæqualis et in domesticis tuis
fiducialiter aget.
12 Si humiliatus fueris, convertetur contra te et a facie tua
abscondet se.
13 Ab inimicis tuis separare et de amicis tuis attende.
14 Amicus fidelis protectio fortis; qui autem invenit illum,
invenit thesaurum.
15 Amico fideli nulla est comparatio, et non est ponderatio
contra bonitatem illius.
16 Amicus fidelis medicamentum vitæ, et, qui metuunt Dominum,
invenient illum.
17 Qui timet Deum, æque habebit amicitiam eius, quoniam secundum
illum erit amicus illius.
18 Fili, a iuventute tua excipe doctrinam et usque ad canos
invenies sapientiam.
19 Quasi is qui arat et seminat, accede ad eam et sustine bonos
fructus illius.
20 In opere enim ipsius exiguum laborabis et cito edes de
generationibus illius.
21 Quam aspera est nimium sapientia indoctis hominibus, et non
permanebit in illa excors.
22 Quasi lapis probationis gravis erit super illum, et non
demorabitur proicere illam.
23 Doctrina est enim secundum nomen eius et non est multis
manifesta; quibus autem cognita est, permanet usque ad conspectum
Dei.
24 Audi, fili, et accipe sententiam meam et ne abicias consilium
meum.
25 Inice pedem tuum in compedes illius et in torques illius
collum tuum;
26 subice umerum tuum et porta illam et ne acedieris vinculis
eius.
27 In omni animo tuo accede ad illam et in omni virtute tua
conserva vias eius.
28 Investiga et scrutare, exquire et invenies, et continens
factus ne derelinquas eam.
29 In novissimis enim invenies requiem in ea, et convertetur tibi
in oblectationem.
30 Et erunt tibi compedes eius in protectionem fortitudinis, et
torques illius in stolam gloriæ;
31 decor enim aureus est in illa, et vincula illius alligatura
hyacinthina.
32 Stolam gloriæ indues eam et coronam gratulationis superpones
tibi.
33 Fili, si attenderis, disces; et, si accommodaveris animum
tuum, prudens eris.
34 Si dilexeris audire, excipies doctrinam; et, si inclinaveris
aurem tuam, sapiens eris.
35 In multitudine presbyterorum sta et sapientiæ illorum ex corde
coniungere, ut omnem narrationem Dei velis audire, et proverbia
intellectus non effugiant a te.
36 Et, si videris sensatum, evigila ad eum, et gradus ostiorum
illius exterat pes tuus.
37 Cogitatum tuum habe in præceptis Dei et in mandatis illius
maxime assiduus esto; et ipse firmabit tibi cor, et concupiscentia
sapientiæ dabitur tibi.