01 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens:
02 « Sanctifica mihi omne primogenitum, quod aperit vulvam
in filiis Israel, tam de hominibus quam de iumentis: mea sunt enim
omnia ».
03 Et ait Moyses ad populum: « Mementote diei huius, in qua
egressi estis de Ægypto et de domo servitutis, quoniam in manu forti
eduxit vos Dominus de loco isto, ut non comedatis fermentatum panem.
04 Hodie egredimini, mense Abib (id est novarum Frugum).
05 Cumque introduxerit te Dominus in terram Chananæi et Hetthæi
et Amorræi et Hevæi et Iebusæi, quam iuravit patribus tuis, ut daret
tibi, terram fluentem lacte et melle; celebrabis hunc morem sacrorum
mense isto.
06 Septem diebus vesceris azymis, et in die septimo erit
sollemnitas Domini.
07 Azyma comedetis septem diebus: non apparebit apud te aliquid
fermentatum nec in cunctis finibus tuis.
08 Narrabisque filio tuo in die illo dicens: "Propter hoc, quod
fecit mihi Dominus, quando egressus sum de Ægypto".
09 Et erit quasi signum in manu tua et quasi monumentum inter
oculos tuos, ut lex Domini semper sit in ore tuo; in manu enim forti
eduxit te Dominus de Ægypto.
10 Custodies huiuscemodi cultum statuto tempore a diebus in dies.
11 Cumque introduxerit te Dominus in terram Chananæi, sicut
iuravit tibi et patribus tuis, et dederit tibi eam,
12 separabis omne, quod aperit vulvam, Domino et quod primitivum
est in pecoribus tuis; quidquid habueris masculini sexus, consecrabis
Domino.
13 Primogenitum asini mutabis ove; quod, si non redemeris,
interficies. Omne autem primogenitum hominis de filiis tuis pretio
redimes.
14 Cumque interrogaverit te filius tuus cras dicens: "Quid est
hoc?", respondebis ei: "In manu forti eduxit nos Dominus de Ægypto,
de domo servitutis.
15 Nam, cum induratus esset pharao et nollet nos dimittere,
occidit Dominus omne primogenitum in terra Ægypti, a primogenito
hominis usque ad primogenitum iumentorum; idcirco immolo Domino omne,
quod aperit vulvam, masculini sexus, et omnia primogenita filiorum
meorum redimo".
16 Erit igitur quasi signum in manu tua et quasi appensum quid ob
recordationem inter oculos tuos, eo quod in manu forti eduxit nos
Dominus de Ægypto ».
17 Igitur cum emisisset pharao populum, non eos duxit Deus per
viam terræ Philisthim, quæ vicina est, reputans ne forte pæniteret
populum, si vidisset adversum se bella consurgere, et reverteretur in
Ægyptum,
18 sed circumduxit per viam deserti, quæ est iuxta mare Rubrum.
Et armati ascenderunt filii Israel de terra Ægypti.
19 Tulit quoque Moyses ossa Ioseph secum, eo quod adiurasset
filios Israel dicens: « Visitabit vos Deus; efferte ossa mea
hinc vobiscum ».
20 Profectique de Succoth castrametati sunt in Etham, in extremis
finibus solitudinis.
21 Dominus autem præcedebat eos ad ostendendam viam per diem in
columna nubis et per noctem in columna ignis, ut dux esset itineris
utroque tempore.
22 Nunquam defuit columna nubis per diem, nec columna ignis per
noctem, coram populo.
01 Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens:
02 « Loquere filiis Israel: Reversi castrametentur e regione
Phihahiroth, quæ est inter Magdolum et mare contra Beelsephon; in
conspectu eius castra ponetis super mare.
03 Dicturusque est pharao super filiis Israel: "Errant in terra,
conclusit eos desertum".
04 Et indurabo cor eius, ac persequetur eos, et glorificabor in
pharaone et in omni exercitu eius; scientque Ægyptii quia ego sum
Dominus ». Feceruntque ita.
05 Et nuntiatum est regi Ægyptiorum quod fugisset populus;
immutatumque est cor pharaonis et servorum eius super populo, et
dixerunt: « Quid hoc fecimus, ut dimitteremus Israel, ne
servirent nobis? ».
06 Iunxit ergo currum et omnem populum suum assumpsit secum;
07 tulitque sescentos currus electos et quidquid in Ægypto
curruum fuit et bellatores in singulis curribus.
08 Induravitque Dominus cor pharaonis regis Ægypti, et persecutus
est filios Israel; at illi egressi erant in manu excelsa.
09 Cumque persequerentur Ægyptii vestigia præcedentium,
reppererunt eos in castris super mare; omnes equi et currus
pharaonis, equites et exercitus eius erant in Phihahiroth contra
Beelsephon.
10 Cumque appropinquasset pharao, levantes filii Israel oculos
viderunt Ægyptios post se et timuerunt valde clamaveruntque ad
Dominum
11 et dixerunt ad Moysen: « Forsitan non erant sepulcra in
Ægypto? Ideo tulisti nos, ut moreremur in solitudine. Quid hoc
fecisti, ut educeres nos ex Ægypto?
12 Nonne iste est sermo, quem loquebamur ad te in Ægypto
dicentes: Recede a nobis, ut serviamus Ægyptiis? Multo enim melius
erat servire eis quam mori in solitudine ».
13 Et ait Moyses ad populum: « Nolite timere; state et
videte salutem Domini, quam facturus est vobis hodie; Ægyptios enim,
quos nunc videtis, nequaquam ultra videbitis usque in sempiternum.
14 Dominus pugnabit pro vobis, et vos silebitis ».
15 Dixitque Dominus ad Moysen: « Quid clamas ad me? Loquere
filiis Israel, ut proficiscantur.
16 Tu autem eleva virgam tuam et extende manum tuam super mare et
divide illud, ut gradiantur filii Israel in medio mari per siccum.
17 Ego autem indurabo cor Ægyptiorum, ut persequantur eos; et
glorificabor in pharaone et in omni exercitu eius, in curribus et in
equitibus illius.
18 Et scient Ægyptii quia ego sum Dominus, cum glorificatus fuero
in pharaone, in curribus atque in equitibus eius ».
19 Tollensque se angelus Dei, qui præcedebat castra Israel, abiit
post eos; et cum eo pariter columna nubis, priora dimittens, post
tergum.
20 Stetit inter castra Ægyptiorum et castra Israel; et erat nubes
tenebrosa et illuminans noctem, ita ut ad se invicem toto noctis
tempore accedere non valerent.
21 Cumque extendisset Moyses manum super mare, reppulit illud
Dominus, flante vento vehementi et urente tota nocte, et vertit in
siccum; divisaque est aqua.
22 Et ingressi sunt filii Israel per medium maris sicci; erat
enim aqua quasi murus a dextra eorum et læva.
23 Persequentesque Ægyptii ingressi sunt post eos, omnis
equitatus pharaonis, currus eius et equites per medium maris.
24 Iamque advenerat vigilia matutina, et ecce respiciens Dominus
super castra Ægyptiorum per columnam ignis et nubis perturbavit
exercitum eorum;
25 et impedivit rotas curruum, ita ut difficile moverentur.
Dixerunt ergo Ægyptii: « Fugiamus Israelem! Dominus enim pugnat
pro eis contra nos ».
26 Et ait Dominus ad Moysen: « Extende manum tuam super
mare, ut revertantur aquæ ad Ægyptios super currus et equites
eorum ».
27 Cumque extendisset Moyses manum contra mare, reversum est
primo diluculo ad priorem locum; fugientibusque Ægyptiis occurrerunt
aquæ, et involvit eos Dominus in mediis fluctibus.
28 Reversæque sunt aquæ et operuerunt currus et equites cuncti
exercitus pharaonis, qui sequentes ingressi fuerant mare; ne unus
quidem superfuit ex eis.
29 Filii autem Israel perrexerunt per medium sicci maris, et aquæ
eis erant quasi pro muro a dextris et a sinistris.
30 Liberavitque Dominus in die illo Israel de manu Ægyptiorum. Et
viderunt Ægyptios mortuos super litus maris
31 et manum magnam, quam exercuerat Dominus contra eos; timuitque
populus Dominum et crediderunt Domino et Moysi servo eius.
01 Tunc cecinit Moyses et filii Israel carmen hoc Domino, et
dixerunt: « Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est:
equum et ascensorem eius deiecit in mare!
02 Fortitudo mea et robur meum Dominus, et factus est mihi in
salutem. Iste Deus meus, et glorificabo eum; Deus patris mei, et
exaltabo eum!
03 Dominus quasi vir pugnator; Dominus nomen eius!
04 Currus pharaonis et exercitum eius proiecit in mare; electi
bellatores eius submersi sunt in mari Rubro.
05 Abyssi operuerunt eos, descenderunt in profundum quasi lapis.
06 Dextera tua, Domine, magnifice in fortitudine, dextera tua,
Domine, percussit inimicum.
07 Et in multitudine gloriæ tuæ deposuisti adversarios tuos;
misisti iram tuam, quæ devoravit eos sicut stipulam.
08 Et in spiritu furoris tui congregatæ sunt aquæ; stetit ut
agger unda fluens, coagulatæ sunt abyssi in medio mari.
09 Dixit inimicus: "Persequar, comprehendam, dividam spolia,
implebitur anima mea; evaginabo gladium meum, interficiet eos manus
mea!".
10 Flavit spiritus tuus, et operuit eos mare; submersi sunt quasi
plumbum in aquis vehementibus.
11 Quis similis tui in diis, Domine? Quis similis tui, magnificus
in sanctitate, terribilis atque laudabilis, faciens mirabilia?
12 Extendisti manum tuam, devoravit eos terra.
13 Dux fuisti in misericordia tua populo, quem redemisti, et
portasti eum in fortitudine tua ad habitaculum sanctum tuum.
14 Attenderunt populi et commoti sunt, dolores obtinuerunt
habitatores Philisthææ.
15 Tunc conturbati sunt principes Edom, potentes Moab obtinuit
tremor, obriguerunt omnes habitatores Chanaan.
16 Irruit super eos formido et pavor; in magnitudine brachii tui
fiunt immobiles quasi lapis, donec pertranseat populus tuus, Domine,
donec pertranseat populus tuus iste, quem possedisti.
17 Introduces eos et plantabis in monte hereditatis tuæ,
firmissimo habitaculo tuo, quod operatus es, Domine, sanctuario,
Domine, quod firmaverunt manus tuæ.
18 Dominus regnabit in æternum et ultra! ».
19 Ingressi sunt enim equi pharaonis cum curribus et equitibus
eius in mare, et reduxit super eos Dominus aquas maris; filii autem
Israel ambu laverunt per siccum in medio eius.
20 Sumpsit ergo Maria prophetissa soror Aaron tympanum in manu
sua; egressæque sunt omnes mulieres post eam cum tympanis et choris,
21 quibus præcinebat dicens: « Cantemus Domino, gloriose
enim magnificatus est: equum et ascensorem eius deiecit in
mare! ».
22 Tulit autem Moyses Israel de mari Rubro, et egressi sunt in
desertum Sur; ambulaveruntque tribus diebus per solitudinem et non
inveniebant aquam.
23 Et venerunt in Mara nec poterant bibere aquas de Mara, eo quod
essent amaræ; unde vocatum est nomen eius Mara (id est Amaritudo).
24 Et murmuravit populus contra Moysen dicens: « Quid
bibemus? ».
25 At ille clamavit ad Dominum, qui ostendit ei lignum; quod cum
misisset in aquas, in dulcedinem versæ sunt. Ibi constituit ei
præcepta atque iudicia et ibi tentavit eum
26 dicens: « Si audieris vocem Domini Dei tui et, quod
rectum est coram eo, feceris et obœdieris mandatis eius
custodierisque omnia præcepta illius, cunctum languorem, quem posui
in Ægypto, non inducam super te: Ego enim Dominus sanator
tuus ».
27 Venerunt autem in Elim, ubi erant duodecim fontes aquarum et
septuaginta palmæ; et castrametati sunt iuxta aquas.
01 Profectique sunt de Elim, et venit omnis congregatio filio rum
Israel in desertum Sin, quod est inter Elim et Sinai, quinto decimo
die mensis secundi postquam egressi sunt de terra Ægypti.
02 Et murmuravit omnis congregatio filiorum Israel contra Moysen
et Aaron in solitudine,
03 dixeruntque filii Israel ad eos: « Utinam mortui essemus
per manum Domini in terra Ægypti, quando sedebamus super ollas
carnium et comedebamus panem in saturitate. Cur eduxistis nos in
desertum istud, ut occideretis omnem cœtum fame? ».
04 Dixit autem Dominus ad Moysen: « Ecce ego pluam vobis
panes de cælo; egrediatur populus et colligat, quæ sufficiunt per
singulos dies, ut tentem eum, utrum ambulet in lege mea an non.
05 Die autem sexta parabunt quod intulerint, et duplum erit quam
colligere solebant per singulos dies ».
06 Dixeruntque Moyses et Aaron ad omnes filios Israel:
« Vespere scietis quod Dominus eduxerit vos de terra Ægypti;
07 et mane videbitis gloriam Domini. Audivit enim murmur vestrum
contra Dominum. Nos vero quid sumus, quia mussitatis contra
nos? ».
08 Et ait Moyses: « Dabit Dominus vobis vespere carnes edere
et mane panes in saturitate, eo quod audierit murmurationes vestras,
quibus murmurati estis contra eum. Nos enim quid sumus? Nec contra
nos est murmur vestrum, sed contra Dominum ».
09 Dixitque Moyses ad Aaron: « Dic universæ congregationi
filiorum Israel: Accedite coram Domino; audivit enim murmur
vestrum ».
10 Cumque loqueretur Aaron ad omnem cœtum filiorum Israel,
respexerunt ad solitudinem, et ecce gloria Domini apparuit in nube.
11 Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens:
12 « Audivi murmurationes filiorum Israel. Loquere ad eos:
Vespere comedetis carnes et mane saturabimini panibus scietisque quod
ego sum Dominus Deus vester ».
13 Factum est ergo vespere, et ascendens coturnix operuit castra;
mane quoque ros iacuit per circuitum castrorum.
14 Cumque operuisset superficiem deserti, apparuit minutum et
squamatum in similitudinem pruinæ super terram.
15 Quod cum vidissent filii Israel, dixerunt ad invicem:
« Manhu? » (quod significat: « Quid est hoc? »).
Ignorabant enim quid esset. Quibus ait Moyses: « Iste est panis,
quem dedit Dominus vobis ad vescendum.
16 Hic est sermo, quem præcepit Dominus: "Colligat ex eo
unusquisque quantum sufficiat ad vescendum; gomor per singula capita
iuxta numerum animarum vestrarum, quæ habitant in tabernaculo, sic
tolletis" ».
17 Feceruntque ita filii Israel; et collegerunt alius plus, alius
minus.
18 Et mensi sunt ad mensuram gomor; nec qui plus collegerat,
habuit amplius, nec qui minus paraverat, repperit minus, sed singuli,
iuxta id quod edere poterant, congregaverunt.
19 Dixitque Moyses ad eos: « Nullus relinquat ex eo in
mane ».
20 Qui non audierunt eum, sed dimiserunt quidam ex eis usque
mane, et scatere cœpit vermibus atque computruit; et iratus est
contra eos Moyses.
21 Colligebant autem mane singuli, quantum sufficere poterat ad
vescendum; cumque incaluisset sol, liquefiebat.
22 In die autem sexta collegerunt cibos duplices, id est duo
gomor per singulos homines. Venerunt autem omnes principes
congregationis et narraverunt Moysi.
23 Qui ait eis: « Hoc est quod locutus est Dominus: Requies,
sabbatum sanctum Domino cras; quodcumque torrendum est, torrete et,
quæ coquenda sunt, coquite; quidquid autem reliquum fuerit, reponite
usque in mane ».
24 Feceruntque ita, ut præceperat Moyses, et non computruit,
neque vermis inventus est in eo.
25 Dixitque Moyses: « Comedite illud hodie, quia sabbatum
est Domino; non invenietur hodie in agro.
26 Sex diebus colligite; in die autem septimo sabbatum est
Domino, idcirco non invenietur in eo ».
27 Venitque septima dies; et egressi de populo, ut colligerent,
non invenerunt.
28 Dixit autem Dominus ad Moysen: « Usquequo non vultis
custodire mandata mea et legem meam?
29 Videte quod Dominus dederit vobis sabbatum et propter hoc die
sexta tribuit vobis cibos duplices; maneat unusquisque apud
semetipsum, nullus egrediatur de loco suo die septimo ».
30 Et sabbatizavit populus die septimo.
31 Appellavitque domus Israel nomen eius Man: quod erat quasi
semen coriandri album, gustusque eius quasi similæ cum melle.
32 Dixit autem Moyses: « Iste est sermo, quem præcepit
Dominus: "Imple gomor ex eo, et custodiatur in generationes vestras,
ut noverint panem, quo alui vos in solitudine, quando educti estis de
terra Ægypti" ».
33 Dixitque Moyses ad Aaron: « Sume vas unum et mitte ibi
man, quantum potest capere gomor; et repone coram Domino ad servandum
in generationes vestras ».
34 Sicut præcepit Dominus Moysi, posuit illud Aaron coram
testimonio reservandum.
35 Filii autem Israel comederunt man quadraginta annis, donec
venirent in terram habitabilem; hoc cibo aliti sunt, usquequo
tangerent fines terræ Chanaan.
36 Gomor autem decima pars est ephi.
01 Igitur profecta omnis congregatio filiorum Israel de deserto
Sin per mansiones suas iuxta sermonem Domini, castrametati sunt in
Raphidim, ubi non erat aqua ad bibendum populo.
02 Qui iurgatus contra Moysen ait: « Da nobis aquam, ut
bibamus ». Quibus respondit Moyses: « Quid iurgamini contra
me? Cur tentatis Dominum? ».
03 Sitivit ergo ibi populus præ aquæ penuria et murmuravit contra
Moysen dicens: « Cur fecisti nos exire de Ægypto, ut occideres
nos et liberos nostros ac iumenta siti? ».
04 Clamavit autem Moyses ad Dominum dicens: « Quid faciam
populo huic? Adhuc paululum et lapidabunt me ».
05 Et ait Dominus ad Moysen: « Antecede populum et sume
tecum de senioribus Israel, et virgam, qua percussisti fluvium, tolle
in manu tua et vade.
06 En ego stabo coram te ibi super petram Horeb; percutiesque
petram, et exibit ex ea aqua, ut bibat populus ». Fecit Moyses
ita coram senioribus Israel.
07 Et vocavit nomen loci illius Massa et Meriba, propter iurgium
filiorum Israel et quia tentaverunt Dominum dicentes: « Estne
Dominus in nobis an non? ».
08 Venit autem Amalec et pugnabat contra Israel in Raphidim.
09 Dixitque Moyses ad Iosue: « Elige nobis viros et egressus
pugna contra Amalec; cras ego stabo in vertice collis habens virgam
Dei in manu mea ».
10 Fecit Iosue, ut locutus erat ei Moyses, et pugnavit contra
Amalec; Moyses autem et Aaron et Hur ascenderunt super verticem
collis.
11 Cumque levaret Moyses manus, vincebat Israel; sin autem
remisisset, superabat Amalec.
12 Manus autem Moysi erant graves; sumentes igitur lapidem
posuerunt subter eum, in quo sedit; Aaron autem et Hur sustentabant
manus eius ex utraque parte. Et factum est ut manus eius non
lassarentur usque ad occasum solis.
13 Vicitque Iosue Amalec et populum eius in ore gladii.
14 Dixit autem Dominus ad Moysen: « Scribe hoc ob monumentum
in libro et trade auribus Iosue; delebo enim memoriam Amalec sub
cælo ».
15 Ædificavitque Moyses altare et vocavit nomen eius Dominus
Nissi (Dominus vexillum meum)
16 dicens: « Quia manus contra solium Domini: bellum Domino
erit contra Amalec a generatione in generationem ».
01 Cumque audisset Iethro sacerdos Madian socer Moysi omnia, quæ
fecerat Deus Moysi et Israel populo suo, eo quod eduxisset Dominus
Israel de Ægypto,
02 tulit Sephoram uxorem Moysi, quam remiserat,
03 et duos filios eius, quorum unus vocabatur Gersam, dicente
patre: « Advena fui in terra aliena »,
04 alter vero Eliezer: « Deus enim, ait, patris mei adiutor
meus, et eruit me de gladio pharaonis ».
05 Venit ergo Iethro socer Moysi et filii eius et uxor eius ad
Moysen in desertum, ubi erat castrametatus iuxta montem Dei;
06 et mandavit Moysi dicens: « Ego socer tuus Iethro venio
ad te et uxor tua et duo filii tui cum ea ».
07 Qui egressus in occursum soceri sui adoravit et osculatus est
eum, salutaveruntque se mutuo verbis pacificis. Cumque intrasset
tabernaculum,
08 narravit Moyses socero suo cuncta, quæ fecerat Dominus
pharaoni et Ægyptiis propter Israel, universumque laborem, qui
accidisset eis in itinere, et quod liberaverat eos Dominus.
09 Lætatusque est Iethro super omnibus bonis, quæ fecerat Dominus
Israel, eo quod eruisset eum de manu Ægyptiorum,
10 et ait: « Benedictus Dominus, qui liberavit vos de manu
Ægyptiorum et de manu pharaonis.
11 Nunc cognovi quia magnus Dominus super omnes deos, eo quod
eruerit populum de manu Ægyptiorum, qui superbe egerunt contra
illos ».
12 Obtulit ergo Iethro socer Moysi holocausta et hostias Deo;
veneruntque Aaron et omnes seniores Israel, ut comederent panem cum
eo coram Deo.
13 Altero autem die sedit Moyses, ut iudicaret populum, qui
assistebat Moysi de mane usque ad vesperam.
14 Quod cum vidisset socer eius, omnia scilicet, quæ agebat in
populo, ait: « Quid est hoc, quod facis in plebe? Cur solus
sedes, et omnis populus præstolatur de mane usque ad
vesperam? ».
15 Cui respondit Moyses: « Venit ad me populus quærens
sententiam Dei.
16 Cumque acciderit eis aliqua disceptatio, veniunt ad me, ut
iudicem inter eos et ostendam præcepta Dei et leges eius ».
17 At ille: « Non bonam, inquit, rem facis.
18 Consumeris et tu et populus iste, qui tecum est. Ultra vires
tuas est negotium; solus illud non poteris sustinere.
19 Sed audi verba mea atque consilia, et erit Deus tecum: Esto tu
populo in his, quæ ad Deum pertinent, ut referas causas ad Deum
20 ostendasque populo præcepta et leges viamque, per quam ingredi
debeant, et opus, quod facere debeant.
21 Provide autem de omni plebe viros strenuos et timentes Deum,
in quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam, et constitue ex eis
tribunos et centuriones et quinquagenarios et decanos,
22 qui iudicent populum omni tempore. Quidquid autem maius
fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo iudicent; leviusque
sit tibi, partito cum aliis onere.
23 Si hoc feceris, implebis imperium Dei et præcepta eius poteris
sustentare, et omnis hic populus revertetur ad loca sua cum
pace ».
24 Quibus auditis, Moyses fecit omnia, quæ ille suggesserat;
25 et, electis viris strenuis de cuncto Israel, constituit eos
principes populi, tribunos et centuriones et quinquagenarios et
decanos,
26 qui iudicabant plebem omni tempore. Quidquid autem gravius
erat, referebant ad eum, faciliora tantummodo iudicantes.
27 Dimisitque socerum suum, qui reversus abiit in terram
suam.