01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15

01 Fratribus, qui sunt per Ægyp tum, Iudæis salutem dicunt fratres, qui sunt in Hierosolymis Iudæi et qui in regione Iudææ, pacem bonam.
02 Et benefaciat vobis Deus et meminerit testamenti sui, quod locutus est ad Abraham et Isaac et Iacob servorum suorum fidelium;
03 et det vobis cor omnibus, ut colatis eum et faciatis eius voluntatem corde magno et animo volenti;
04 et adaperiat cor vestrum in lege sua et in præceptis suis et faciat pacem;
05 et exaudiat orationes vestras et reconcilietur vobis nec vos deserat in tempore malo.
06 Et nunc hic sumus orantes pro vobis.
07 Regnante Demetrio, anno centesimo sexagesimo nono, nos Iudæi scripsimus vobis in tribulatione et impetu, qui supervenit nobis in istis annis, ex quo recessit Iason et, qui cum eo erant, a sancta terra et a regno
08 et portam succenderunt et effuderunt sanguinem innocentem; et oravimus ad Dominum et exauditi sumus et obtulimus sacrificia et similaginem et accendimus lucernas et proposuimus panes.
09 Et nunc ut frequentetis dies Scenopegiæ mensis Casleu,
10 anno centesimo octogesimo octavo. Qui sunt Hierosolymis et in Iudæa, senatusque et Iudas Aristobulo magistro Ptolemæi regis, qui est de genere christorum sacerdotum, et his, qui in Ægypto sunt, Iudæis salutem et sanitatem.
11 De magnis periculis a Deo liberati magnifice gratias agimus ipsi, utpote qui adversus regem dimicavimus;
12 ipse enim effervere fecit eos, qui pugnaverunt contra sanctam civitatem.
13 Nam cum in Perside esset dux ipse et qui cum ipso videbatur esse intolerabilis exercitus, concisi sunt in templo Naneæ, fraude utentibus sacerdotibus Naneæ.
14 Etenim quasi cum ea habitaturus venit ad locum Antiochus et, qui cum ipso erant, amici, ut acciperet pecunias multas dotis nomine.
15 Cumque proposuissent eas sacerdotes Naneæ, et ipse cum paucis ingressus esset intra ambitum fani, clauserunt templum; cum intrasset Antiochus,
16 aperto occulto aditu laquearis, mittentes lapides percusserunt ducem et diviserunt membratim et, capitibus amputatis, foras proiecerunt.
17 Per omnia benedictus Deus, qui tradidi
18 Facturi igitur quinta et vicesima die mensis Casleu purificationem templi, necessarium duximus significare vobis, ut et vos quoque agatis diem Scenopegiæ et ignis, qui datus est, quando Nehemias, ædificato templo et altari, obtulit sacrificia.
19 Nam cum in Persidem ducerentur patres nostri, sacerdotes, qui tunc cultores Dei erant, acceptum ignem de altari occulte absconderunt in cavo putei situm habentis siccum, in quo contutati sunt eum, ita ut omnibus ignotus esset locus.
20 Cum autem præterissent anni multi, et placuit Deo, ut mitteretur Nehemias a rege Persidis, nepotes sacerdotum illorum, qui absconderant, misit ad ignem.
21 Sicut narraverunt nobis, non invenerunt ignem sed aquam crassam. Et iussit eos haurire et afferre. Utque imposita sunt sacrificia, iussit sacerdotes Nehemias aspergere aqua et ligna et, quæ erant superposita.
22 Utque hoc factum est, et tempus transiit, et sol refulsit, qui prius erat in nubilo, accensus est ignis magnus, ita ut omnes mirarentur.
23 Orationem autem faciebant sacerdotes, dum consummaretur sacrificium: et sacerdotes et omnes, Ionatha inchoante, ceteris autem respondentibus ut Nehemias.
24 Erat autem oratio hunc habens modum: « Domine, Domine Deus, omnium creator, terribilis et fortis, iustus et misericors, qui solus es rex et bonus,
25 solus præstans, solus iustus et omnipotens et æternus; qui liberas Israel de omni malo, qui fecisti patres electos et sanctificasti eos,
26 accipe sacrificium pro universo populo tuo Israel et custodi partem tuam et sanctifica.
27 Congrega dispersionem nostram, libera eos, qui serviunt gentibus, et contemptos et abominatos respice, ut sciant gentes quia tu es Deus noster.
28 Afflige opprimentes nos et contumeliam facientes in superbia.
29 Constitue populum tuum in loco sancto tuo, sicut dixit Moyses ».
30 Sacerdotes autem psallebant hymnos.
31 Cum autem consumptum esset sacrificium, ex residua aqua Nehemias iussit lapides maiores perfundi
32 quod ut factum est, flamma accensa est, sed a lumine, quod refulsit ex altari, consumpta est.
33 Ut vero manifestata est res, et renuntiatum est regi Persarum quod in loco, in quo ignem absconderant hi, qui translati fuerant, sacerdotes, aqua apparuit, de qua Nehemias et, qui cum eo erant, purificaverunt ea, quæ essent sacrificii,
34 circumsæpiens autem rex et rem diligenter examinans, templum fecit.
35 Et quibus gratificabatur rex, multa dona accipiebat et tribuebat.
36 Appellaverunt autem, qui cum Nehemia erant, hunc locum Nephthar, quod interpretatur Purificatio; vocatur autem apud plures Nephthai.

II Maccabæ 2 (Nova Vulgata)

01 Invenitur autem in descriptionibus quod Ieremias propheta iussit eos ignem accipere, qui transmigrabant, ut significatum est,
02 et ut mandavit propheta transmigratis dans illis legem, ne obliviscerentur præcepta Domini et ut non exerrarent mentibus videntes simulacra aurea et argentea et ornamenta eorum.
03 Et alia huiusmodi dicens hortabatur, ne legem amoverent a corde suo.
04 Erat autem in ipsa scriptura quomodo tabernaculum et arcam iussit propheta, divino responso ad se facto, comitari secum, usquequo exiit in montem, in quo Moyses ascendit et vidit Dei hereditatem.
05 Et veniens Ieremias invenit domum speluncæ; et tabernaculum et arcam et altare incensi intulit illuc et ostium obstruxit.
06 Et accesserunt quidam ex his, qui simul sequebantur, ut notarent viam, et non potuerunt invenire.
07 Ut autem cognovit Ieremias, culpans illos dixit quod ignotus erit locus, donec congreget Deus congregationem populi et misericordia fiat;
08 et tunc Dominus ostendet hæc, et apparebit maiestas Domini, et nubes erit, sicut et sub Moyse manifestabatur, sicut et Salomon petiit, ut locus sanctificaretur magnifice.
09 Manifestabatur autem et ut sapientiam habens obtulit sacrificium dedicationis et consummationis templi.
10 Sicut et Moyses orabat ad Dominum, et descendit ignis de cælo et consumpsit sacrificia, sic et Salomon oravit, et descendit ignis de cælo et consumpsit holocausta.
11 Et dixit Moyses: « Eo quod non sit comestum, quod erat pro peccato, consumptum est ».
12 Similiter et Salomon octo dies celebravit.
13 Inferebantur autem in descriptionibus et commentariis secundum Nehemiam hæc eadem, et ut construens bibliothecam congregavit libros de regibus et prophetis et libros David et epistulas regum de donariis.
14 Similiter autem et Iudas ea, quæ deciderant per bellum, quod nobis acciderat, congregavit omnia, et sunt apud nos.
15 Si ergo desideratis hæc, mittite, qui perferant vobis.
16 Acturi itaque purificationem, scripsimus vobis; bene ergo facietis, si egeritis hos dies.
17 Deus autem, qui liberavit universum populum suum et reddidit hereditatem omnibus et regnum et sacerdotium et sanctificationem,
18 sicut promisit in lege. Speramus enim in Deo quod cito nostri miserebitur et congregabit de sub cælo in locum sanctum; eripuit enim nos de magnis periculis et locum purgavit.
19 De Iuda vero Maccabæo et fratribus eius et de templi magni purificatione et de aræ dedicatione,
20 sed et de prœliis, quæ pertinent ad Antiochum Epiphanem et filium eius Eupatorem,
21 et de illuminationibus, quæ de cælo factæ sunt ad eos, qui generose pro Iudaismo fortiter fecerunt, ita ut universam regionem, cum pauci essent, vindicarent et barbaram multitudinem fugarent
22 et famosissimum in toto orbe templum recuperarent et civitatem liberarent et leges, quæ futurum erat ut abolerentur, restituerentur, Domino cum omni clementia propitio facto illis,
23 quæ omnia ab Iasone Cyrenæo quinque libris declarata sunt, tentavimus nos uno volumine breviare.
24 Considerantes enim multitudinem numerorum et difficultatem, quæ adest volentibus aggredi narrationes historiarum propter multitudinem rerum,
25 curavimus volentibus quidem legere, ut esset animi oblectatio, studiosis vero, ut facilius possint memoriæ commendare, omnibus autem legentibus utilitas conferatur.
26 Et nobis quidem ipsis, qui hoc opus breviandi causa suscepimus, non facilem laborem, immo vero negotium plenum vigiliarum et sudoris assumpsimus.
27 Sicut præparanti convivium et quærenti aliorum utilitatem non facile est, tamen propter multorum gratiam libenter laborem sustinebimus,
28 accurate quidem de singulis elaborare auctori concedentes, ipsi autem persequi datam formam brevitati studentes.
29 Sicut enim novæ domus architecto de universa structura curandum est, ei vero, qui inurere et pingere curat, quæ apta sunt ad ornatum exquirenda sunt, ita æstimo et in nobis.
30 Inire quidem et deambulacrum facere verborum et curiosius partes singulas quasque disquirere historiæ congruit auctori;
31 brevitatem vero dictionis sectari et exsecutionem rerum vitare brevianti concedendum est.
32 Hinc ergo narrationem incipiemus, prædictis tantulo subiuncto; stultum etenim est ante historiam efffluere, ipsam autem historiam concidere.

II Maccabæ 3 (Nova Vulgata)

01 Cum sancta civitas habitaretur cum omni pace, et leges quam optime custodirentur propter Oniæ pontificis pietatem et odium malitiæ,
02 fiebat ut et ipsi reges locum honorarent et templum maximis muneribus illustrarent,
03 ita ut Seleucus quoque Asiæ rex de redditibus suis præstaret omnes sumptus ad ministeria sacrificiorum pertinentes.
04 Simon autem de tribu Belgæ præpositus templi constitutus dissentiebat a principe sacerdotum de dispensatione in civitate.
05 Et cum vincere Oniam non posset, venit ad Apollonium Tharseæ filium, qui eo tempore erat dux Cœlesyriæ et Phœnicis,
06 et nuntiavit pecuniis inenarrabilibus plenum esse ærarium Hierosolymis, ita ut multitudo vectigalium innumerabilis esset et ea non pertinere ad rationem sacrificiorum; esse autem possibile sub potestate regis hæc cadere.
07 Collocutus autem Apollonius cum rege, de indicatis sibi pecuniis aperuit; at ille vocans Heliodorum, qui erat super negotia, misit datis mandatis, ut prædictam pecuniam transportaret.
08 Statimque Heliodorus iter est aggressus, specie quidem quasi per Cœlesyriam et Phœnicen civitates esset peragraturus, re vera autem regis propositum perfecturus.
09 Sed cum venisset Hierosolymam et benigne a summo sacerdote civitatis esset exceptus, narravit de dato indicio, et cuius rei gratia adesset aperuit; interrogabat autem, si vere hæc ita essent.
10 Tunc summus sacerdos ostendit deposita esse viduarum et pupillorum;
11 quædam vero esse Hircani Thobiæ, viri valde eminentis, non sicut detulerat obtrectans impius Simon; universa autem argenti talenta esse quadringenta et auri ducenta;
12 decipi vero eos, qui credidissent loci sanctitati et honorati per universum mundum templi venerationi inviolabili tutelæ, omnino impossibile esse.
13 At ille, pro his, quæ habebat, mandatis a rege, omnino dicebat in regium fiscum ea esse deferenda.
14 Constituta autem die, intrabat de his visitationem ordinaturus. Non modica vero per universam civitatem erat trepidatio.
15 Sacerdotes autem ante altare cum stolis sacerdotalibus iactaverunt se et invocabant in cælum eum, qui de deposito legem posuit, ut his, qui deposuerant, ea salva custodiret.
16 Erat autem, ut qui videret summi sacerdotis vultum, mente vulneraretur; facies enim et color immutatus declarabat internum animi dolorem.
17 Circumfusus enim erat metus quidam viro, et horror corporis, unde manifestus aspicientibus dolor instans cordi efficiebatur.
18 Alii autem de domibus gregatim prosiliebant ad publicam supplicationem, pro eo quod in contemptum locus esset venturus.
19 Accinctæque mulieres ciliciis sub mammis per vias confluebant; sed et virgines, quæ conclusæ erant, aliæ quidem procurrebant ad ianuas, aliæ autem ad muros, quædam vero per fenestras aspiciebant;
20 universæ autem protendentes manus in cælum deprecabantur.
21 Erat enim misereri commixtæ multitudinis prostrationem et summi sacerdotis in magna agonia constituti exspectationem.
22 Et hi quidem invocabant omnipotentem Dominum, ut credita salva his, qui crediderant, conservaret cum omni tutela.
23 Heliodorus autem, quod fuerat decretum, perficiebat.
24 Eodem loco, ipso cum satellitibus circa ærarium præsente, spirituum et omnis potestatis Dominus magnam fecit ostensionem, ita ut omnes, qui ausi fuerant convenire, perterriti virtute Dei in dissolutionem et formidinem converterentur.
25 Apparuit enim illis quidam equus terribilem habens sessorem et optimo operimento adornatus; isque cum impetu invectus Heliodoro priores calces impegit; qui autem supersedebat, videbatur arma habere aurea.
26 Alii etiam apparuerunt duo iuvenes virtute decori, optimi gloria speciosique amictu, qui etiam circumsteterunt eum et ex utraque parte flagellabant sine intermissione multas inferentes ei plagas.
27 Subito autem concidit in terram; eumque multa caligine circumfusum rapuerunt atque in sellam gestatoriam imposuerunt;
28 et eum, qui cum multis cursoribus et satellitibus prædictum ingressus erat ærarium, portabant carentem auxilio ex armis constitutum, manifeste Dei virtutem cognoscentem.
29 Et ille quidem per divinam virtutem iacebat mutus atque omni spe et salute privatus;
30 hi autem Dominum benedicebant, qui magnificabat locum suum; et templum, quod paulo ante timore ac tumultu erat plenum, apparente omnipotente Domino, gaudio et lætitia impletum est.
31 Confestim vero ex amicis Heliodori quidam rogabant Oniam, ut invocaret Altissimum, ut vitam donaret ei, qui prorsus in supremo spiritu erat constitutus.
32 Suspectus autem factus summus sacerdos, ne forte rex opinaretur malitiam aliquam ex Iudæis circa Heliodorum consummatam, obtulit hostiam pro salute viri.
33 Cumque summus sacerdos litationem perficeret, iidem iuvenes rursus apparuerunt Heliodoro eisdem vestibus amicti et astantes dixerunt: « Oniæ summo sacerdoti multas gratias age, nam propter eum Dominus tibi vitam donavit;
34 tu autem a cælo flagellatus nuntia omnibus magnam Dei potestatem ». Et his dictis, non comparuerunt.
35 Heliodorus autem, hostia Domino oblata et votis magnis promissis ei, qui vivere concessit, et Oniam acceptum habens cum exercitu repedavit ad regem;
36 testabatur autem omnibus ea, quæ sub oculis suis viderat, opera maximi Dei.
37 Cum autem rex interrogasset Heliodorum, quis esset aptus adhuc semel Hierosolymam mitti, ait:
38 « Si quem habes hostem aut rerum insidiatorem, mitte eum illuc et flagellatum eum recipies, si tamen evaserit, eo quod in loco sit vere Dei quædam virtus;
39 nam ipse, qui habet in cælis habitationem, visitator et adiutor est loci illius et venientes ad malefaciendum percutit ac perdit ».
40 Igitur de Heliodoro et ærarii custodia ita res processerunt.

II Maccabæ 4 (Nova Vulgata)

01 Simon autem prædictus, qui pecuniarum et patriæ delator exstitit, male loquebatur de Onia, tamquam ipse Heliodorum instigasset et malorum auctor fuisset;
02 benefactoremque civitatis et curatorem gentis suæ et æmulatorem legum audebat insidiatorem rerum dicere.
03 Sed cum inimicitia in tantum procederet, ut etiam per quendam eorum, qui a Simone probati essent, homicidia fierent,
04 considerans Onias periculum contentionis et Apollonium Menesthei, ducem Cœlesyriæ et Phœnicis, augentem malitiam Simonis,
05 ad regem se contulit, non ut civium accusator, sed quod utile esset in commune et singulariter universæ multitudinis prospiciens.
06 Videbat enim sine regali providentia impossibile esse pacem adhuc rebus obtingere, nec Simonem cessaturum a stultitia.
07 Sed post Seleuci vitæ excessum, cum suscepisset regnum Antiochus, qui Epiphanes appellabatur, ambiebat Iason frater Oniæ summum sacerdotium,
08 promittens regi per interpellationem argenti talenta trecenta sexaginta et ex reditu quodam alio talenta octoginta;
09 super hæc autem promittebat et alia centum quinquaginta se perscripturum, si concederetur per potestatem eius gymnasium et ephebiam sibi constituere et eos, qui in Hierosolymis erant, Antiochenos scribere.
10 Quod cum rex annuisset, et obtinuisset principatum, statim ad Græcam consuetudinem contribules suos transferre cœpit.
11 Et, amotis his, quæ humanitatis causa Iudæis a regibus fuerant constituta per Ioannem patrem Eupolemi, qui apud Romanos de amicitia et societate functus est legatione, et legitima civium iura destituens, pravos mores innovabat.
12 Prompte enim sub ipsa arce gymnasium constituit et optimos quosque epheborum subigens sub petasum ducebat.
13 Erat autem sic culmen quoddam Græcæ conversationis et profectus alienigenarum moris, propter impii et non summi sacerdotis Iasonis inauditam contaminationem,
14 ita ut sacerdotes iam non circa altaris officia dediti essent, sed contempto templo et sacrificiis neglectis, festinarent participes fieri iniquæ in palæstra præbitionis post disci provocationem
15 et patrios quidem honores nihil habentes, Græcas autem glorias optimas æstimantes.
16 Quarum gratia periculosa eos contentio habebat, et quorum instituta æmulabantur ac per omnia consimiles esse cupiebant, hos hostes et ultores habuerunt.
17 In leges enim divinas impie agere non est facile, sed hæc tempus sequens declarabit.
18 Cum autem quinquennalis agon Tyri celebraretur, et rex præsens esset,
19 misit Iason facinorosus ab Hierosolymis spectatores Antiochenses portantes argenti drachmas trecentas in sacrificium Herculis; quas etiam postulaverunt hi, qui asportaverant, ne in sacrificium erogarentur, quia non oporteret, sed in alium sumptum eas deputari.
20 Sed hæc ceciderunt: propter illum quidem, qui miserat, in sacrificium Herculis; propter eos autem, qui afferebant, in fabricam triremium.
21 Misso autem in Ægyptum Apollonio Menesthei filio propter ascensum ad solium Philometoris regis, cum cognovisset Antiochus alienum se ab illius negotiis effectum, propriæ securitati consuluit; inde cum Ioppen venisset, se contulit Hierosolymam.
22 Et magnifice ab Iasone et civitate susceptus, cum facularum luminibus et acclamationibus introductus est; deinde sic in Phœnicen exercitum convertit.
23 Et post triennii tempus misit Iason Menelaum supradicti Simonis fratrem portantem pecunias regi et de negotiis necessariis commonitiones perlaturum.
24 At ille commendatus regi, cum se magnificasset facie potestatis, in semetipsum contulit summum sacerdotium superponens Iasoni talenta argenti trecenta;
25 acceptisque regiis mandatis, venit nihil quidem gerens dignum sacerdotio, animos vero crudelis tyranni et feræ barbaræ iram habens.
26 Et Iason quidem, qui proprium fratrem circumvenerat, ipse circumventus ab alio profugus in Ammanitem expulsus est regionem.
27 Menelaus autem principatum quidem obtinuit; de pecuniis vero regi promissis nihil debite agebat,
28 cum vero exactionem faceret Sostratus, qui arci erat præpositus, nam ad hunc exactio vectigalium pertinebat. Quam ob causam utrique a rege sunt advocati;
29 et Menelaus quidem reliquit summi sacerdotii successorem Lysimachum fratrem suum, Sostratus autem Cratetem, qui præerat Cypriis.
30 Talibus autem constitutis, contigit Tarsenses et Mallotas seditionem movere, eo quod Antiochidi, regis concubinæ, dono essent dati.
31 Festinanter itaque rex venit sedare illos, relicto suffecto uno ex iis in dignitate constitutis Andronico.
32 Ratus autem Menelaus accepisse se tempus opportunum, aurea quædam vasa e templo furatus donavit Andronico; et alia vendiderat Tyri et per vicinas civitates.
33 Quod cum certissime cognovisset Onias, arguebat eum, ipse in loco tuto se continens in Daphne secus Antiochiam.
34 Unde Menelaus seorsum apprehendens Andronicum rogabat, ut Oniam interficeret. At vero ille, cum venisset ad Oniam et cum fidem dolo dedisset ac dexteram accepisset dedissetque cum iureiurando, quamvis esset ei suspectus, suasit de asylo procedere, quem statim peremit, non veritus iustitiam.
35 Ob quam causam non solum Iudæi, sed multi quoque ex aliis nationibus indignabantur et moleste ferebant de nece viri iniusta.
36 Sed regressum regem de Ciliciæ locis interpellabant, qui erant per civitatem Iudæi, simul et Græcis scelus conquerentibus, de eo quod sine ratione Onias interfectus esset.
37 Contristatus itaque animo Antiochus et flexus ad misericordiam lacrimas fudit, propter defuncti sobrietatem et multam modestiam;
38 accensusque animis, confestim ablata Andronici purpura ac tunicis eius discissis, circumduxit per totam civitatem usque ad eundem locum, in quo in Oniam impietatem commiserat, atque illic sacrilegum interfectorem e mundo sustulit, Domino illi condignam retribuente pœnam.
39 Multis autem sacrilegiis per civitatem a Lysimacho commissis Menelai consilio, et divulgata foris fama, congregata est multitudo adversum Lysimachum, vasis aureis iam multis dissipatis.
40 Turbis autem insurgentibus et ira repletis, Lysimachus, armatis fere tribus milibus, iniquis manibus cœpit, duce quodam Aurano, ætate non minus ac dementia provecto.
41 Sed ut intellexerunt conatum Lymachi, alii lapides, alii fustes validos arripuere, quidam vero ex adiacente cinere manu apprehenderunt et mixtim iecerunt in eos, qui circa Lysimachum erant.
42 Quam ob causam multos quidem vulneraverunt, quosdam autem et prostraverunt, omnes vero in fugam compulerunt; ipsum vero sacrilegum secus ærarium interfecerunt.
43 De his ergo cœpit iudicium adversus Menelaum agitari.
44 Et cum venisset rex Tyrum, apud ipsum causam egerunt missi tres viri a senatu.
45 Et cum iam superaretur Menelaus, promisit Ptolemæo Dorymenis multas pecunias ad suadendum regi.
46 Unde Ptolemæus, excipiens seorsum in quoddam atrium columnatum quasi refrigerandi gratia regem, deduxit a sententia.
47 Et Menelaum quidem universæ malitiæ reum criminibus absolvit; miseros autem, qui etiam si apud Scythas causam dixissent, innocentes iudicarentur, hos morte damnavit.
48 Cito ergo iniustam pœnam dederunt, qui pro civitate et populo et sacris vasis causam prosecuti sunt.
49 Quam ob rem Tyrii quoque in malefactum indignati, quæque ad sepulturam eorum necessaria essent, magno sumptu præstiterunt.
50 Menelaus autem propter eorum, qui in potentia erant, avaritiam permanebat in potestate, crescens in malitia magnus civium insidiator constitutus.