01 Hæc sunt verba, quæ locutus est Moyses ad omnem Israel trans
Iordanem in solitudine, in Araba contra Suph, inter Pharan et Thophel
et Laban et Aseroth et Dizahab.
02 Undecim dies de Horeb per viam montis Seir usque Cadesbarne.
03 Quadragesimo anno, undecimo mense, prima die mensis locutus
est Moyses ad filios Israel omnia, quæ præceperat illi Dominus ut
diceret eis.
04 Postquam percussit Sehon regem Amorræorum, qui habitavit in
Hesebon, et Og regem Basan, qui mansit in Astharoth et in Edrai,
05 trans Iordanem in terra Moab cœpitque Moyses explanare legem
hanc et dicere:
06 « Dominus Deus noster locutus est ad nos in Horeb dicens:
“Sufficit vobis quod in hoc monte mansistis;
07 convertimini et proficiscimini et venite ad montem Amorræorum
et ad omnes vicinos eius: in Araba atque montanis et in Sephela et in
Nageb et iuxta litus maris, in terram Chananæorum et in Libanum usque
ad flumen magnum Euphraten.
08 En, inquit, tradidi vobis terram: ingredimini et possidete
eam, super qua iuravit Dominus patribus vestris, Abraham, Isaac et
Iacob, ut daret illam eis et semini eorum post eos”.
09 Dixique vobis illo in tempore: Non possum solus sustinere vos;
10 Dominus Deus vester multiplicavit vos, et estis hodie sicut
stellæ cæli plurimi.
11 Dominus, Deus patrum vestrorum, addat ad hunc numerum multa
milia et benedicat vobis, sicut locutus est vobis.
12 Non valeo solus vestra negotia sustinere et pondus ac iurgia;
13 date vobis viros sapientes et gnaros, et quorum conversatio
sit probata in tribubus vestris, ut ponam eos vobis principes.
14 Tunc respondistis mihi: “Bona res est, quam vis facere”.
15 Tulique principes de tribubus vestris viros sapientes et
probatos et constitui eos principes super vos: tribunos et
centuriones et quinquagenarios ac decanos et præfectos operum pro
tribubus vestris.
16 Præcepique iudicibus vestris in tempore illo: Audite causam
fratrum vestrorum et, quod iustum est, iudicate, sive civis sit ille
sive peregrinus.
17 Non accipietis personam in iudicio; ita parvum audietis ut
magnum nec timebitis cuiusquam personam, quia Dei iudicium est. Quod
si difficile vobis aliquid visum fuerit, referte ad me, et ego
audiam.
18 Præcepique vobis in tempore illo omnia, quæ facere deberetis.
19 Profecti autem de Horeb transivimus per totam illam eremum
maximam et terribilem, quam vidistis, per viam montis Amorræi, sicut
præceperat Dominus Deus noster nobis. Cumque venissemus in
Cadesbarne,
20 dixi vobis: Venistis ad montem Amorræi, quem Dominus Deus
noster daturus est nobis.
21 Vide terram, quam Dominus Deus tuus dat tibi: ascende et
posside eam, sicut locutus est tibi Dominus, Deus patrum tuorum; noli
metuere nec quidquam paveas.
22 Et accessistis ad me vos omnes atque dixistis: “Mittamus viros
ante nos, qui considerent terram et renuntient de itinere, per quod
debeamus ascendere, et de civitatibus, ad quas pergere”.
23 Cumque mihi sermo placuisset, misi ex vobis duodecim viros
singulos de tribubus suis.
24 Qui cum perrexissent et ascendissent in montana, venerunt
usque ad Nehelescol et, considerata terra,
25 sumentes de fructibus eius attulerunt ad nos atque dixerunt:
“Bona est terra, quam Dominus Deus noster daturus est nobis”.
26 Et noluistis ascendere, sed increduli ad sermonem Domini Dei vestri
27 murmurastis in tabernaculis vestris atque dixistis: “Odit nos Dominus et idcirco eduxit nos de terra Ægypti, ut traderet nos in
manu Amorræi atque deleret.
28 Quo ascendemus? Fratres nostri terruerunt cor nostrum
dicentes: Maxima multitudo est et nobis in statura procerior; urbes
magnæ et ad cælum usque munitæ; etiam filios Enacim vidimus ibi”.
29 Et dixi vobis: Nolite metuere nec timeatis eos.
30 Dominus Deus, qui ductor est vester, ipse pro vobis pugnabit, sicut fecit in Ægypto, vobis videntibus.
31 Et in solitudine — ipse vidisti — portavit te Dominus Deus
tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per
quam ambulastis, donec veniretis ad locum istum.
32 Et nec sic quidem credidistis Domino Deo vestro,
33 qui præcessit vos in via, et metatus est locum, in quo
tentoria figere deberetis, nocte ostendens vobis iter per ignem et
die per columnam nubis.
34 Cumque audisset Dominus vocem sermonum vestrorum, iratus
iuravit et ait:
35 “Non videbit quispiam de viris generationis huius pessimæ
terram bonam, quam sub iuramento pollicitus sum patribus vestris,
36 præter Chaleb filium Iephonne: ipse enim videbit eam, et ipsi
dabo terram, quam calcavit, et filiis eius, quia adimplevit ut
sequeretur Dominum”.
37 Mihi quoque iratus Dominus propter vos dixit: “Nec tu
ingredieris illuc;
38 sed Iosue filius Nun minister tuus ipse intrabit illuc. Hunc robora, et ipse terram sorte dividat Israeli.
39 Parvuli vestri, de quibus dixistis quod captivi ducerentur, et
filii, qui hodie boni ac mali ignorant distantiam, ipsi ingredientur;
et ipsis dabo terram, et possidebunt eam.
40 Vos autem revertimini et abite in solitudinem per viam maris Rubri”.
41 Et respondistis mihi: “Peccavimus Domino; nos ascendemus atque
pugnabimus, sicut præcepit nobis Dominus Deus noster”. Cumque
instructi armis pergeretis in montem,
42 ait mihi Dominus: “Dic ad eos: Nolite ascendere neque
pugnetis, non enim sum vobiscum, ne cadatis coram inimicis vestris”.
43 Locutus sum, et non audistis, sed adversantes imperio Domini et tumentes superbia ascendistis in montem.
44 Itaque egressus Amorræus, qui habitat in monte illo, obviam
vobis, persecutus est vos, sicut solent apes persequi, et cecidit vos de Seir usque Horma.
45 Cumque reversi ploraretis coram Domino, non audivit vos nec
voci vestræ voluit acquiescere.
46 Sedistis ergo in Cades multo illo tempore, dum ibi
mansistis.
01 Profectique inde venimus in solitudinem per viam maris Rubri,
sicut mihi dixerat Dominus; et circuivimus montem Seir longo tempore.
02 Dixitque Dominus ad me:
03 “Sufficit vobis circuire montem istum; ite contra aquilonem.
04 Et populo præcipe dicens: Transibitis per terminos fratrum
vestrorum filiorum Esau, qui habitant in Seir, et timebunt vos.
05 Cavete ergo diligenter, ne moveamini contra eos; neque enim
dabo vobis de terra eorum, quantum potest unius pedis calcare
vestigium, quia in possessionem Esau dedi montem Seir.
06 Cibos emetis ab eis pecunia et comedetis; etiam aquam emptam
haurietis et bibetis.
07 Dominus Deus tuus benedixit tibi in omni opere manuum tuarum;
novit iter tuum, quomodo transieris solitudinem hanc magnam per
quadraginta annos habitans tecum Dominus Deus tuus, et nihil tibi
defuit”.
08 Cumque transissemus fratres nostros filios Esau, qui
habitabant in Seir, per viam Arabæ de Ailath et de Asiongaber,
vertimus nos et venimus per iter, quod ducit in desertum Moab.
09 Dixitque Dominus ad me: “Non pugnes contra Moabitas nec ineas
adversus eos prœlium; non enim dabo tibi quidquam de terra eorum,
quia filiis Lot tradidi Ar in possessionem.
10 — Emim primi fuerunt habitatores eius, populus magnus et
multus et tam excelsus ut Enacim;
11 ipsi quoque Raphaim reputabantur sicut Enacim; denique Moabitæ
appellant eos Emim.
12 In Seir autem prius habitaverunt Horim; quibus expulsis atque
deletis, habitaverunt filii Esau pro eis, sicut fecit Israel in terra
possessionis suæ, quam dedit eis Dominus —.
13 Surgite ergo et transite torrentem Zared”. Et transivimus
torrentem Zared.
14 Tempus autem, quo ambulavimus de Cadesbarne usque ad transitum
torrentis Zared, triginta octo annorum fuit, donec consumeretur omnis
generatio hominum bellatorum de castris, sicut iuraverat eis Dominus,
15 cuius manus fuit adversum eos, ut interirent de castrorum
medio.
16 Postquam autem universi ceciderunt pugnatores de medio populi,
17 locutus est Dominus ad me dicens:
18 “Tu transibis hodie terminos Moab, urbem nomine Ar;
19 et accedens in vicina filiorum Ammon, cave, ne pugnes contra
eos nec movearis ad prœlium; non enim dabo tibi de terra filiorum
Ammon, quia filiis Lot dedi eam in possessionem.
20 — Terra Raphaim reputata est et ipsa olim habitaverunt Raphaim
in ea, quos Ammonitæ vocant Zomzommim,
21 populus magnus et multus et proceræ longitudinis sicut Enacim,
quos delevit Dominus a facie eorum et fecit illos habitare pro eis,
22 sicut fecerat filiis Esau, qui habitant in Seir, delens Horim
et terram eorum illis tradens, quam possident usque in præsens.
23 Hevæos quoque, qui habitabant in villis usque Gazam,
Caphtorim, qui egressi de Caphtor deleverunt eos et habitaverunt pro
illis —.
24 Surgite! Proficiscimini et transite torrentem Arnon: ecce
tradidi in manu tua Sehon regem Hesebon Amorræum; et terram eius
incipe possidere et committe adversus eum prœlium.
25 Hodie incipiam mittere terrorem atque formidinem tuam in
populos, qui habitant sub omni cælo, ut, audito nomine tuo, paveant
et contremiscant coram te”.
26 Misi ergo nuntios de solitudine Cademoth ad Sehon regem
Hesebon verbis pacificis dicens:
27 Transibo per terram tuam, publica gradiar via, non declinabo
neque ad dexteram neque ad sinistram;
28 alimenta pretio vende mihi, ut vescar, aquam pecunia tribue
mihi, et sic bibam; tantum est ut mihi concedas transitum,
29 sicut fecerunt mihi filii Esau, qui habitant in Seir, et
Moabitæ, qui morantur in Ar, donec veniam ad Iordanem et transeam in
terram, quam Dominus Deus noster daturus est nobis.
30 Noluitque Sehon rex Hesebon dare nobis transitum, quia
induraverat Dominus Deus tuus spiritum eius et obfirmaverat cor
illius, ut traderetur in manus tuas, sicut est in præsenti die.
31 Dixitque Dominus ad me: “Ecce cœpi tradere tibi Sehon et
terram eius. Incipe possidere eam!”.
32 Egressusque est Sehon obviam nobis cum omni populo suo ad
prœlium in Iasa,
33 et tradidit eum Dominus Deus noster nobis; percussimusque eum
cum filiis suis et omni populo suo.
34 Cunctasque urbes eius in tempore illo cepimus et percussimus
anathemate singulas civitates cum viris ac mulieribus et parvulis;
neminem reliquimus in eis superstitem,
35 absque iumentis, quæ in partem venere prædantium, et spoliis
urbium, quas cepimus.
36 Ab Aroer, quæ est super ripam torrentis Arnon, et oppido, quod
in valle situm est, usque Galaad non fuit civitas, quæ nostras
effugeret manus: omnia tradidit Dominus Deus noster nobis,
37 absque terra filiorum Ammon, ad quam non accessisti, cunctis,
quæ adiacent torrenti Iaboc, et urbibus montanis universisque locis,
a quibus nos prohibuit Dominus Deus noster.
01 Itaque conversi ascendimus per iter Basan; egressusque est Og
rex Basan in occursum nobis cum omni populo suo ad bellandum in
Edrai.
02 Dixitque Dominus ad me: “Ne timeas eum, quia in manu tua
tradidi eum cum omni populo ac terra sua; faciesque ei, sicut fecisti
Sehon regi Amorræorum, qui habitavit in Hesebon”.
03 Tradidit ergo Dominus Deus noster in manibus nostris etiam Og
regem Basan et universum populum eius; percussimusque eos usque ad
internecionem.
04 Et cepimus cunctas civitates eius in illo tempore. Non fuit
oppidum, quod nos effugeret: sexaginta urbes, omnem regionem Argob,
regnum Og in Basan.
05 Cunctæ urbes erant munitæ muris altissimis portisque et
vectibus, absque oppidis innumeris, quæ non habebant muros.
06 Et percussimus eos anathemate, sicut feceramus Sehon regi
Hesebon, disperdentes omnem civitatem virosque ac mulieres et
parvulos;
07 iumenta autem et spolia urbium diripuimus.
08 Tulimusque illo in tempore terram de manu duorum regum
Amorræorum, qui erant trans Iordanem, a torrente Arnon usque ad
montem Hermon
09 — Sidonii vocant Hermon Sarion et Amorræi Sanir —
10 omnes civitates, quæ sitæ sunt in planitie, et universam
terram Galaad et Basan usque Salcha et Edrai, civitates regni Og in
Basan.
11 — Solus quippe Og rex Basan remanserat de residuis Raphaim.
Monstratur lectus eius ferreus. Nonne est in Rabba filiorum Ammon?
Novem cubitos habet longitudinis et quattuor latitudinis ad mensuram
cubiti virilis manus —.
12 Terramque hanc possedimus in tempore illo ab Aroer, quæ est
super ripam torrentis Arnon, usque ad mediam partem montis Galaad; et
civitates illius dedi Ruben et Gad.
13 Reliquam autem partem Galaad et omnem Basan, regnum Og,
tradidi mediæ tribui Manasse, omnem regionem Argob. Cuncta Basan
vocatur terra Raphaim.
14 Iair filius Manasse possedit omnem regionem Argob usque ad
terminos Gesuri et Maachathi; vocavitque ea ex nomine suo Basan
Havoth Iair (id est villas Iair) usque in præsentem diem.
15 Machir quoque dedi Galaad.
16 Et tribubus Ruben et Gad dedi de terra Galaad usque ad
torrentem Arnon, medium torrentis et confinium usque ad torrentem
Iaboc, qui est terminus filiorum Ammon;
17 et Arabam atque Iordanem et terminos a Chenereth usque ad mare
Arabæ, quod est mare Salis, ad radices montis Phasga contra orientem.
18 Præcepique vobis in tempore illo dicens: Dominus Deus vester
dedit vobis terram hanc in hereditatem; expediti præcedite fratres
vestros filios Israel, omnes viri robusti,
19 absque uxoribus et parvulis ac iumentis. Novi enim quod plura
habeatis pecora, et in urbibus remanere debebunt, quas tradidi vobis,
20 donec requiem tribuat Dominus fratribus vestris, sicut vobis
tribuit, et possideant etiam ipsi terram, quam Dominus Deus vester
daturus est eis trans Iordanem; tunc revertetur unusquisque in
possessionem suam, quam dedi vobis.
21 Iosue quoque in tempore illo præcepi dicens: Oculi tui
viderunt, quæ fecit Dominus Deus vester duobus his regibus; sic
faciet omnibus regnis, ad quæ transiturus es.
22 Ne timeas eos: Dominus enim Deus vester pugnabit pro vobis.
23 Precatusque sum Dominum in tempore illo dicens:
24 Domine Deus, tu cœpisti ostendere servo tuo magnitudinem tuam
manumque fortissimam; neque enim est alius Deus vel in cælo vel in
terra, qui possit facere opera tua et comparari fortitudini tuæ.
25 Transeam igitur et videam terram hanc optimam trans Iordanem
et montem istum egregium et Libanum.
26 Iratusque est Dominus mihi propter vos nec exaudivit me, sed
dixit mihi: “Sufficit tibi; nequaquam ultra loquaris de hac re ad me.
27 Ascende cacumen Phasgæ et oculos tuos circumfer ad occidentem
et aquilonem austrumque et orientem et aspice; nec enim transibis
Iordanem istum.
28 Præcipe Iosue et corrobora eum atque conforta, quia ipse
præcedet populum istum et dividet eis terram, quam visurus es”.
29 Mansimusque in valle contra Bethphegor.
01 Et nunc, Israel, audi præcepta et iudicia, quæ ego doceo vos,
ut facientes ea vivatis et ingredientes possideatis terram, quam
Dominus, Deus patrum vestrorum, daturus est vobis.
02 Non addetis ad verbum, quod vobis loquor, neque auferetis ex
eo; custodite mandata Domini Dei vestri, quæ ego præcipio vobis.
03 Oculi vestri viderunt omnia, quæ fecit Dominus contra
Baalphegor, quomodo contriverit omnes cultores eius de medio vestri;
04 vos autem, qui adhæretis Domino Deo vestro, vivitis universi
usque in præsentem diem.
05 En docui vos præcepta atque iudicia, sicut mandavit mihi
Dominus Deus meus, ut faceretis ea in terra, quam possessuri estis,
06 et observaretis et impleretis opere. Hæc est enim vestra
sapientia et intellectus coram populis, ut audientes universa
præcepta hæc dicant: “En populus sapiens et intellegens, gens magna
hæc!”.
07 Quæ est enim alia natio tam grandis, quæ habeat deos
appropinquantes sibi, sicut Dominus Deus noster adest cunctis
obsecrationibus nostris?
08 Et quæ est alia gens sic inclita, ut habeat præcepta iustaque
iudicia, sicut est universa lex hæc, quam ego proponam hodie ante
oculos vestros?
09 Custodi igitur temetipsum et animam tuam sollicite, ne
obliviscaris verborum, quæ viderunt oculi tui, et ne excidant de
corde tuo cunctis diebus vitæ tuæ. Docebis ea filios ac nepotes tuos
10 die, in quo stetisti coram Domino Deo tuo in Horeb, quando
Dominus locutus est mihi: “Congrega ad me populum, ut audiant
sermones meos et discant timere me omni tempore, quo vivunt in terra,
doceantque filios suos”.
11 Et accessistis et stetistis ad radices montis, qui ardebat
usque ad cælum, erantque in eo tenebræ, nubes et caligo.
12 Locutusque est Dominus ad vos de medio ignis; vocem verborum
audistis et formam penitus non vidistis.
13 Et ostendit vobis pactum suum, quod præcepit, ut faceretis, et
decem verba, quæ scripsit in duabus tabulis lapideis.
14 Mihique mandavit in illo tempore, ut docerem vos præcepta et
iudicia, quæ facere deberetis in terra, quam possessuri estis.
15 Custodite igitur sollicite animas vestras. Non vidistis
aliquam similitudinem in die, qua locutus est vobis Dominus in Horeb
de medio ignis;
16 ne forte corrupti faciatis vobis sculptam similitudinem,
imaginem masculi vel feminæ,
17 similitudinem omnium iumentorum, quæ sunt super terram, vel
avium sub cælo volantium
18 atque reptilium, quæ moventur in terra, sive piscium, qui sub
terra morantur in aquis;
19 et ne forte oculis elevatis ad cælum videas solem et lunam et
astra, omnem exercitum cæli, et errore deceptus adores ea et colas,
quæ attribuit Dominus Deus tuus cunctis gentibus, quæ sub cælo sunt.
20 Vos autem tulit Dominus et eduxit de fornace ferrea Ægypti, ut
haberet populum hereditarium, sicut est in præsenti die.
21 Iratusque est Dominus contra me propter sermones vestros et
iuravit, ut non transirem Iordanem nec ingrederer terram optimam,
quam Dominus Deus tuus daturus est tibi in hæreditatem.
22 Ecce morior in hac humo, non transibo Iordanem; vos
transibitis et possidebitis terram egregiam hanc.
23 Cavete, ne quando obliviscamini pacti Domini Dei vestri, quod
pepigit vobiscum, et faciatis vobis sculptam similitudinem omnium,
quæ fieri Dominus Deus tuus prohibuit;
24 quia Dominus Deus tuus ignis consumens est, Deus æmulator.
25 Si genueris filios ac nepotes, et morati fueritis in terra
corruptique feceritis aliquam similitudinem sculptam patrantes malum
coram Domino Deo tuo, ut eum ad iracundiam provocetis,
26 testes invoco contra vos hodie cælum et terram, cito perituros
vos esse de terra, quam, transito Iordane, possessuri estis: non
habitabitis in ea longo tempore, sed delebit vos Dominus
27 atque disperget in gentes, et remanebitis pauci in nationibus,
ad quas vos ducturus est Dominus.
28 Ibique servietis diis, qui hominum manu fabricati sunt, ligno
et lapidi, qui non vident nec audiunt nec comedunt nec odorantur.
29 Cumque quæsieris ibi Dominum Deum tuum, invenies eum, si tamen
toto corde quæsieris eum et tota anima tua.
30 Postquam in tribulatione tua te invenerint omnia, quæ prædicta
sunt, novissimo tempore reverteris ad Dominum Deum tuum et audies
vocem eius;
31 quia Deus misericors Dominus Deus tuus est, non dimittet te
nec omnino delebit neque obliviscetur pacti, in quo iuravit patribus
tuis.
32 Interroga de diebus antiquis, qui fuerunt ante te ex die, quo
creavit Deus hominem super terram, et a summo cæli usque ad summum
eius, si facta est aliquando huiuscemodi res magna, aut umquam
cognitum est,
33 num audivit populus vocem Dei loquentis de medio ignis, sicut
tu audisti et vixisti?
34 Aut tentavit Deus, ut ingrederetur et tolleret sibi gentem de
medio nationis per tentationes, signa atque portenta, per pugnam et
robustam manum extentumque brachium et terrores magnos, iuxta omnia,
quæ fecit pro vobis Dominus Deus vester in Ægypto, videntibus oculis
tuis?
35 Tibi monstratum est, ut scires quoniam Dominus ipse est Deus,
et non est alius præter eum.
36 De cælo te fecit audire vocem suam, ut doceret te, et in terra
ostendit tibi ignem suum maximum; et audisti verba illius de medio
ignis,
37 quia dilexit patres tuos et elegit semen eorum post eos.
Eduxitque te vultu suo in virtute sua magna ex Ægypto,
38 ut expelleret nationes maiores et fortiores te in introitu tuo
et introduceret te daretque tibi terram earum in possessionem, sicut
cernis in præsenti die.
39 Scito ergo hodie et cogitato in corde tuo quod Dominus ipse
sit Deus in cælo sursum et in terra deorsum, et non sit alius.
40 Custodi præcepta eius atque mandata, quæ ego præcipio tibi
hodie, ut bene sit tibi et filiis tuis post te, et permaneas multo
tempore super terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi ».
41 Tunc separavit Moyses tres civitates trans Iordanem ad
orientalem plagam,
42 ut confugiat ad eas, qui occiderit nolens proximum suum, nec
fuerit inimicus ante unum et alterum diem, et ad harum aliquam urbium
possit evadere et vivat:
43 Bosor in solitudine, quæ sita est in terra campestri, pro
tribu Ruben, et Ramoth in Galaad pro tribu Gad et Golan in Basan pro
tribu Manasse.
44 Ista est lex, quam proposuit Moyses coram filiis Israel;
45 hæc testimonia et præcepta atque iudicia, quæ locutus est ad
filios Israel, quando egressi sunt de Ægypto,
46 trans Iordanem in valle contra Bethphegor, in terra Sehon
regis Amorræi, qui habitavit in Hesebon, quem percussit Moyses et
filii Israel egressi ex Ægypto.
47 Et possederunt terram eius et terram Og regis Basan, duorum
regum Amorræorum, qui erant trans Iordanem ad solis ortum,
48 ab Aroer, quæ sita est super ripam torrentis Arnon, usque ad
montem Sion, qui est Hermon,
49 omnem Arabam trans Iordanem ad orientalem plagam usque ad mare
Arabæ et usque ad radices montis Phasga.