01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

01 Parabolæ Salomonis filii David regis Israel
02 ad sciendam sapientiam et disciplinam, ad intellegenda verba prudentiæ;
03 ad suscipiendam eruditionem doctrinæ, iustitiam et iudicium et æquitatem,
04 ut detur parvulis astutia, adulescenti scientia et recogitatio.
05 Audiat sapiens et addet doctrinam, et intellegens dispositiones possidebit:
06 animadvertet parabolam et allegoriam, verba sapientium et ænigmata eorum.
07 Timor Domini principium scientiæ. Sapientiam atque doctrinam stulti despiciunt.
08 Audi, fili mi, disciplinam patris tui et ne reicias legem matris tuæ,
09 quia diadema gratiæ sunt capiti tuo, et torques collo tuo.
10 Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis.
11 Si dixerint: « Veni nobiscum, insidiemur sanguini, abscondamus tendiculas contra insontem frustra;
12 deglutiamus eos sicut infernus viventes et integros quasi descendentes in lacum:
13 omnem pretiosam substantiam reperiemus, implebimus domos nostras spoliis;
14 sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum »;
15 fili mi, ne ambules cum eis, prohibe pedem tuum a semitis eorum.
16 Pedes enim illorum ad malum currunt et festinant, ut effundant sanguinem.
17 Frustra autem iacitur rete ante oculos pinnatorum.
18 Ipsique contra sanguinem suum insidiantur et moliuntur fraudes contra animas suas.
19 Sic semitæ omnis ad rapinam intenti: animam ipsius possidentis rapiunt.
20 Sapientia foris prædicat, in plateis dat vocem suam,
21 in capite viarum frequentium clamitat, in foribus portarum urbis profert verba sua:
22 « Usquequo, parvuli, diligitis infantiam, et derisores sibi derisionem cupient, et imprudentes odibunt scientiam?
23 Convertimini ad correptionem meam; en proferam vobis spiritum meum et ostendam vobis verba mea.
24 Quia vocavi, et renuistis, extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret;
25 despexistis omne consilium meum et increpationes meas neglexistis.
26 Ego quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo, cum terror vobis advenerit,
27 cum irruerit ut procella terror, et interitus quasi tempestas ingruerit, quando venerit super vos tribulatio et angustia ».
28 Tunc invocabunt me, et non exaudiam, instanter quærent me et non invenient me,
29 eo quod exosam habuerint disciplinam et timorem Domini non elegerint
30 nec acquieverint consilio meo et despexerint universam correptionem meam.
31 Comedent igitur fructus viæ suæ suisque consiliis saturabuntur.
32 Aversio parvulorum interficiet eos, et securitas stultorum perdet illos.
33 Qui autem me audierit, absque terrore requiescet et tranquillus erit timore malorum sublato.

Proverbii 2 (Nova Vulgata)

01 Fili mi, si susceperis sermones meos et mandata mea absconderis penes te,
02 intendens ad sapientiam aurem tuam, inclinans cor tuum ad cognoscendam prudentiam;
03 si enim sapientiam invocaveris et dederis vocem tuam prudentiæ,
04 si quæsieris eam quasi pecuniam et sicut thesauros conquisieris illam,
05 tunc intelleges timorem Domini et scientiam Dei invenies.
06 Quia Dominus dat sapientiam, et ex ore eius scientia et prudentia.
07 Thesaurizabit rectis sollertiam et clipeus erit gradientibus simpliciter
08 servans semitas iustitiæ et vias sanctorum custodiens.
09 Tunc intelleges iustitiam et iudicium et æquitatem et omnem semitam bonam,
10 quia intrabit sapientia cor tuum, et scientia animæ tuæ placebit.
11 Consilium custodiet te, et prudentia servabit te,
12 ut eruaris a via mala et ab homine, qui perversa loquitur;
13 qui relinquunt iter rectum, ut ambulent per vias tenebrosas;
14 qui lætantur, cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis:
15 quorum viæ perversæ sunt, et pravi gressus eorum.
16 Ut eruaris a muliere aliena et ab extranea, quæ mollit sermones suos
17 et relinquit ducem pubertatis suæ et pacti Dei sui oblita est.
18 Inclinata est enim ad mortem domus eius, et ad inferos semitæ ipsius;
19 omnes, qui ingrediuntur ad eam, non revertentur nec apprehendent semitas vitæ.
20 Ut ambules in via bonorum et calles iustorum custodias:
21 qui enim recti sunt, habitabunt in terra, et simplices permanebunt in ea;
22 impii vero de terra perdentur, et, qui inique agunt, auferentur ex ea.

Proverbii 3 (Nova Vulgata)

01 Fili mi, ne obliviscaris legis meæ, et præcepta mea cor tuum custodiat;
02 longitudinem enim dierum et annos vitæ et pacem apponent tibi.
03 Misericordia et veritas te non deserant; circumda eas gutturi tuo et describe in tabulis cordis tui,
04 et invenies gratiam et successum bonum coram Deo et hominibus.
05 Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo et ne innitaris prudentiæ tuæ.
06 In omnibus viis tuis cogita illum, et ipse diriget gressus tuos.
07 Ne sis sapiens apud temetipsum; time Dominum et recede a malo.
08 Sanitas quippe erit umbilico tuo, et irrigatio ossibus tuis.
09 Honora Dominum de tua substantia et de primitiis omnium frugum tuarum,
10 et implebuntur horrea tua frumento, et vino torcularia tua redundabunt.
11 Disciplinam Domini, fili mi, ne abicias nec asperneris, cum ab eo corriperis:
12 quem enim diligit, Dominus corripit et quasi pater in filio complacet sibi.
13 Beatus homo, qui invenit sapientiam et qui affluit prudentia:
14 melior est acquisitio eius negotiatione argenti, et auro primo fructus eius.
15 Pretiosior est cunctis gemmis, et omnia pretiosa tua huic non valent comparari;
16 longitudo dierum in dextera eius, et in sinistra illius divitiæ et gloria.
17 Viæ eius viæ pulchræ, et omnes semitæ illius pacificæ.
18 Lignum vitæ est his, qui apprehenderint eam; et, qui tenuerit eam, beatus.
19 Dominus sapientia fundavit terram, stabilivit cælos prudentia;
20 sapientia illius eruperunt abyssi, et nubes rorem stillant.
21 Fili mi, ne effluant hæc ab oculis tuis; custodi prudentiam atque consilium,
22 et erit vita animæ tuæ, et gratia collo tuo;
23 tunc ambulabis fiducialiter in via tua, et pes tuus non impinget.
24 Si dormieris, non timebis; quiesces, et suavis erit somnus tuus.
25 Ne paveas repentino terrore et irruentem tibi turbinem impiorum, cum venerit.
26 Dominus enim erit in latere tuo et custodiet pedem tuum, ne capiaris.
27 Noli prohibere beneficium ab eo, cui debetur, si in potestate manus tuæ est, ut facias.
28 Ne dicas amico tuo: « Vade et revertere, cras dabo tibi », cum statim possis dare.
29 Ne moliaris amico tuo malum, cum ille apud te sedeat cum fiducia.
30 Ne contendas adversus hominem frustra, cum ipse tibi nihil mali fecerit.
31 Ne æmuleris hominem iniustum nec imiteris omnes vias eius,
32 quia abominatio Domini est omnis pravus, et cum simplicibus societas eius.
33 Maledictio a Domino in domo impii, habitacula autem iustorum benedicentur.
34 Ipse deludet illusores et mansuetis dabit gratiam;
35 gloriam sapientes possidebunt, stultorum exaltatio ignominia.

Proverbii 4 (Nova Vulgata)

01 Audite, filii, disciplinam patris et attendite, ut sciatis prudentiam;
02 quoniam doctrinam bonam tribuam vobis, legem meam ne derelinquatis.
03 Nam et ego filius fui patris mei, tenellus et unigenitus coram matre mea;
04 et docebat me atque dicebat: « Suscipiat verba mea cor tuum, custodi præcepta mea et vives.
05 Posside sapientiam, posside prudentiam, ne obliviscaris neque declines a verbis oris mei.
06 Ne dimittas eam, et custodiet te, dilige eam, et servabit te.
07 Principium sapientiæ: posside sapientiam et in omni possessione tua acquire prudentiam.
08 Arripe illam, et exaltabit te, glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus.
09 Dabit capiti tuo diadema gratiæ, et corona inclita proteget te ».
10 Audi, fili mi, et suscipe verba mea, ut multiplicentur tibi anni vitæ.
11 Viam sapientiæ monstravi tibi; duxi te per semitas æquitatis,
12 quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui, et currens non habebis offendiculum.
13 Tene disciplinam nec laxes; custodi illam, quia ipsa est vita tua.
14 Ne ingrediaris in semitas impiorum nec procedas in malorum via.
15 Fuge ab ea nec transeas per illam; declina et desere eam.
16 Non enim dormiunt, nisi malefecerint, et rapitur somnus ab eis, nisi supplantaverint.
17 Comedunt enim panem impietatis et vinum iniquitatis bibunt.
18 Iustorum autem semita quasi lux splendens procedit et crescit usque ad perfectam diem.
19 Via impiorum tenebrosa; nesciunt, ubi corruant.
20 Fili mi, ausculta sermones meos et ad eloquia mea inclina aurem tuam;
21 ne recedant ab oculis tuis, custodi ea in medio cordis tui:
22 vita enim sunt invenientibus ea, et universæ carni sanitas.
23 Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit.
24 Remove a te os pravum, et detrahentia labia sint procul a te.
25 Oculi tui recta videant, et palpebræ tuæ dirigantur coram te.
26 Observa semitam pedum tuorum, et omnes viæ tuæ stabilientur.
27 Ne declines ad dexteram neque ad sinistram, averte pedem tuum a malo.

Proverbii 5 (Nova Vulgata)

01 Fili mi, attende ad sapientiam meam, et prudentiæ meæ inclina aurem tuam,
02 ut custodias cogitationes, et disciplinam labia tua conservent.
03 Favum enim stillant labia meretricis, et nitidius oleo guttur eius;
04 novissima autem illius amara quasi absinthium et acuta quasi gladius biceps.
05 Pedes eius descendunt in mortem, et ad inferos gressus illius tendunt;
06 cum non observet semitam vitæ, vagi sunt gressus eius, et ipsa nescit.
07 Nunc ergo, fili mi, audi me et ne recedas a verbis oris mei.
08 Longe fac ab ea viam tuam et ne appropinques foribus domus eius.
09 Ne des alienis honorem tuum et annos tuos crudeli,
10 ne forte impleantur extranei viribus tuis, et labores tui sint in domo aliena,
11 et gemas in novissimis, quando consumpseris carnes tuas et corpus tuum
12 et dicas: « Cur detestatus sum disciplinam, et increpationes renuit cor meum,
13 nec audivi vocem docentium me et magistris non inclinavi aurem meam?
14 Pæne fui in omni malo, in medio ecclesiæ et synagogæ ».
15 Bibe aquam de cisterna tua et fluenta putei tui,
16 ne deriventur fontes tui foras, et in plateis rivi aquarum;
17 habeto eas solus, nec sint alieni participes tui.
18 Sit vena tua benedicta, et lætare cum muliere adulescentiæ tuæ;
19 cerva carissima et gratissimus hinnulus, blanditiæ eius inebrient te in omni tempore, in amore eius delectare iugiter.
20 Quare seduceris, fili mi, ab aliena et foveris in sinu extraneæ?
21 Quoniam ante Dominum viæ hominis, et omnes gressus eius considerat.
22 Iniquitates suæ capient impium, et funibus peccatorum suorum constringetur.
23 Ipse morietur, quia non habuit disciplinam, et in multitudine stultitiæ suæ decipietur.

Proverbii 6 (Nova Vulgata)

01 Fili mi, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tuam;
02 illaqueatus es verbis oris tui et captus propriis sermonibus.
03 Fac ergo, quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in manum proximi tui; discurre, prosternere, insta amico tuo.
04 Ne dederis somnum oculis tuis nec palpebris tuis dormitationem.
05 Eruere quasi dammula de rete, et quasi avis de manu aucupis.
06 Vade ad formicam, o piger, et considera vias eius et disce sapientiam.
07 Quæ, cum non habeat ducem nec præceptorem nec principem,
08 parat in æstate cibum sibi et congregat in messe, quod comedat.
09 Usquequo, piger, dormies? Quando consurges e somno tuo?
10 Paululum dormis, paululum dormitas, paululum conseres manus, ut dormias;
11 et veniet tibi quasi viator egestas, et pauperies quasi vir armatus.
12 Homo iniquus, vir inutilis, graditur ore perverso;
13 annuit oculis, terit pede, digito loquitur.
14 Prava in corde suo machinatur, malum in omni tempore, iurgia seminat.
15 Ideo extemplo veniet perditio sua, et subito conteretur nec habebit medicinam.
16 Sex sunt, quæ odit Dominus, et septem detestatur anima eius:
17 oculos sublimes, linguam mendacem, manus effundentes innoxium sanguinem,
18 cor machinans cogitationes pravas, pedes veloces ad currendum in malum,
19 proferentem mendacia, testem fallacem et eum, qui seminat inter fratres discordias.
20 Conserva, fili mi, præcepta patris tui et ne reicias legem matris tuæ;
21 liga ea in corde tuo iugiter et circumda gutturi tuo.
22 Cum ambulaveris, dirigent te, cum dormieris, custodient te et, cum evigilaveris, colloquentur tecum.
23 Quia mandatum lucerna est, et lex lux, et via vitæ increpatio disciplinæ,
24 ut custodiant te a muliere mala et a blanda lingua extraneæ;
25 non concupiscat pulchritudinem eius cor tuum, nec capiaris nutibus illius:
26 pretium enim scorti vix est torta panis, mulier autem viri pretiosam animam capit.
27 Numquid potest homo abscondere ignem in sinu suo, et vestimenta illius non ardebunt?
28 Aut ambulare super prunas, et non comburentur plantæ eius?
29 Sic qui ingreditur ad mulierem proximi sui; non erit mundus, quicumque tetigerit eam.
30 Non contemptui erit fur, cum furatus fuerit, ut esurientem impleat animam.
31 Deprehensus quoque reddet septuplum et omnem substantiam domus suæ tradet.
32 Qui autem adulter est cum muliere, vecors est; perdet animam suam, qui hoc fecerit.
33 Plagam et ignominiam congregat sibi, et opprobrium illius non delebitur.
34 Quia zelus est furor viri, et non parcet in die vindictæ
35 nec accipiet personam tuam in piaculum nec suscipiet dona plurima.

Proverbii 7 (Nova Vulgata)

01 Fili mi, custodi sermones meos et præcepta mea reconde tibi.
02 Serva mandata mea et vives, et legem meam quasi pupillam oculi tui.
03 Liga ea in digitis tuis, scribe illa in tabulis cordis tui.
04 Dic sapientiæ: « Soror mea es » et prudentiam voca Amicam,
05 ut custodiat te a muliere extranea et ab aliena, quæ verba sua dulcia facit.
06 De fenestra enim domus meæ per cancellos prospexi
07 et video inter parvulos; considero inter filios vecordem iuvenem,
08 qui transit per plateam iuxta angulum et prope viam domus illius graditur
09 in obscuro advesperascente die, in mediis tenebris et caligine.
10 Et ecce, occurrit illi mulier ornatu meretricio, cauta corde, garrula et rebellans,
11 quietis impatiens nec valens in domo consistere pedibus suis:
12 nunc foris, nunc in plateis et iuxta angulos insidians.
13 Apprehensumque deosculatur iuvenem et procaci vultu blanditur dicens:
14 « Victimas pro salute vovi, hodie reddidi vota mea;
15 idcirco egressa sum in occursum tuum desiderans te videre et repperi.
16 Stragulatis vestibus lectulum meum stravi, linteis pictis ex Ægypto;
17 aspersi cubile meum myrrha et aloe et cinnamomo.
18 Veni, inebriemur voluptatibus, usque mane fruamur amoribus.
19 Non est enim vir in domo sua; abiit via longissima,
20 sacculum pecuniæ secum tulit, in die plenæ lunæ reversurus est in domum suam ».
21 Irretivit eum multis sermonibus et blanditiis labiorum protraxit illum.
22 Stultus eam sequitur quasi bos ductus ad victimam, sicut irretitur vinculo cervus,
23 donec transfigat sagitta iecur eius; velut si avis festinet ad laqueum et nescit quod de periculo animæ illius agitur.
24 Nunc ergo, fili mi, audi me et attende verbis oris mei.
25 Ne abstrahatur in viis illius mens tua, neque decipiaris semitis eius.
26 Multos enim vulneratos deiecit, et fortissimi quique interfecti sunt ab ea:
27 viæ inferi domus eius penetrantes in interiora mortis.